دوشنبه 22 مهر 1398 - 15:20
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

حسين آرياني
نفر نخست جشنواره مطبوعات در رشته مقاله‌ ادبي هنري

 

يك درام عاشقانه متوسط

 

 

نقد فيلم «زن دوم» ساخته سيروس الوند

گويي جذابيت سوژه زني كه ازدواجش ثبت رسمي نشده و تنها به ازدواج موقت بسنده كرده است، در سينما و تلويزيون ما زياد شده است. پس از سريال «بيداري» (بهرام عظيم‌پور) كه در آن با دختري روبه‌روييم كه ازدواجش در اثر حوادث پيش‌بيني‌ناشده ثبت نمي‌شود، در فيلم «زن دوم» هم با كاراكتر مهتاب (نيكي كريمي) روبه‌روييم. فيلمنامه‌نويس آنقدر جذب شخصيت‌ چنين زناني شده است كه چنين شخصيتي يعني مهتاب را محور فيلمنامه‌ خود قرار داده است. ولي اينكه ما فقط به صرف جذاب بودن يك كاراكتر بخواهيم او را در موقعيت عدم ثبت ازدواج رسمي قرار بدهيم منطقي نيست. مهتا‌ب زني روشنفكر و نويسنده است؛ اينكه چنين‌ زني حاضر شود تن به ازدواج موقت با يك مرد ز‌ن‌دار بدهد به هيچ وجه قابل هضم نيست.

فيلم «زن دوم» فيلم‌ موقعيت‌هاي ناگزير است.  فيلمنامه‌نويس در آن شخصيتي را طراحي كرده كه براي خلق اين شخصيت با موقعيت خاصش، ناگزير شده براي او ويژگي‌هايي را طراحي كند كه منطقي نيستند و از سير طبيعي و منطقي درام برنيامده‌اند، بلكه به گونه‌اي ناگزير نويسنده را به سمت خود سوق داده‌اند. كافي است به مسير شكل‌گيري درام توجه كنيم: زن بهرام (محمدرضا فروتن) به خارج از كشور رفته و او را ترك كرده است. با وجود اين بهرام او را حتي طلاق غيابي هم نداده؛ پس معلوم است كه به طور كامل از او قطع اميد نكرده است. در اين ميان مهتاب زن آزاد و ضد سنتي است كه به گونه‌اي غيرمتعارف و غيرمنطقي با بهرام ازدواج موقت مي‌كند. پس از مدتي زن اول بهرام بازمي‌گردد.

سپس نويسنده با توجه به شخصيت سمپاتيك و مثبت مهتاب نمي‌تواند او را به از هم پاشيدن زندگي زن اول وادارد، چون منطقي نيست. پس مهتاب را ناگزير به ترك خانه و رفتن از آن شهر مي‌كند. از سويي ديگر چون درام را همين‌طوري نمي‌توان به پايان برد، نويسنده ناگزير مي‌شود شخصيت امير (خواستگار قبلي مهتاب) را دوباره وارد ماجرا كند كه البته اين بازگشت امير منطقي نيست؛ چرا كه اصولاً معلوم نيست براي امير چه اتفاقي افتاده كه اين همه تغيير كرده است.

امير در صحنه‌هاي ابتدايي فيلم به اين جهت مهتاب را از خود رانده كه به قول خودش نياز به ترحم و دلسوزي مهتاب نداشته است؛ ولي حالا بعد از گذر سال‌ها، كه مهتاب باردار و مستأصل است و نياز به ترحم دارد، امير بزرگوارانه پيشقدم مي‌شود. اگر ترحم مذموم است پس اين مقوله براي زن و مرد فرقي ندارد، ولي معلوم نيست چرا فيلمنامه‌نويس به اين مسئله توجهي نكرده است.

ضعف ديگري كه در درام‌پردازي «زن دوم» وجود دارد استفاده از عنصر تصادف در برخي از صحنه‌هاي فيلم‌ است. بارها نگارنده و همكاران تكرار كرده‌ايم كه عنصر تصادف به خصوص در بزنگاه‌هاي دراماتيك نبايد استفاده شود. ولي گويي منتقدان راه خودشان را مي‌روند و سينماگران راه خودشان را. اينجا در مهم‌ترين سكانس فيلم بهرام به صورتي كاملاً تصادفي مراسم دانش‌آموزان شركت كننده در المپياد جهاني را در تلويزيون مي‌بيند و مي‌فهمد كه پسري از مهتاب دارد. اين وجه تصادفي در فرجام داستان تماشاگر را به شدت آزرده مي‌كند.

نكته ديگري كه در مورد شخصيت‌پردازي كاراكتر مهتاب به چشم مي‌خورد اين است كه او را در اوايل فيلم زني آزاد و ضد سنتي مي‌بينيم و هيچ اشاره‌اي هم به اعتقادات مذهبي او نمي‌شود حتي تماشاگر حدس مي‌زند با وجود شخصيتي كه پيش رو دارد، او نبايد اصلاً سنخيتي هم با اعتقادات مذهبي نداشته باشد. ولي وقتي زن اول بهرام بازمي‌گردد ناگهان شخصيت مهتاب جلوه‌اي مذهبي پيدا مي‌كند؛ به شاهچراغ مي‌رود و نذر مي‌كند، مرتب نماز مي‌خواند و... . اين تغيير ناگهاني شخصيت هيچ توجيهي ندارد، جز اين‌كه تماشاگر را براي بخش ازدواج مهتاب با امير (كه فردي معتقد است) آماده كند. در صورتي كه جلوه‌هاي شخصيتي يك كاراكتر بايد به صورتي تدريجي القا شود نه اينكه به طور ناگهاني توي ذوق بزند و بي‌منطق به نظر بيايد.

فيلم «زن دوم» علاوه بر ضعف‌هايي كه در درام‌پردازي دارد گاه دچار سانتي‌مانتاليسم (احساسات‌گرايي) در برخي از صحنه‌ها هم مي‌شود. به ياد بياوريم موسيقي به شدت احساساتي فيلم روي صحنه‌هاي گريه‌كردن‌هاي مكرر مهتاب را، يا كافي است به صحنه بستري شدن امير در بيمارستان قبل از جراحي دقت كنيم كه ديالوگ‌هايي به شدت سوزناك و احساساتي بين پدر و پسر و مادر رد و بدل مي‌شود و اين صحنه با گريه دسته‌جمعي آن‌ها به پايان مي‌رسد.

البته گاه كارگرداني خوب سيروس الوند باعث شده فيلمنامه جلوه بهتري پيدا كند. مي‌توانيم به صحنه‌اي اشاره كنيم كه بهرام به خانه مي‌آيد و نامه مهتاب را مبني بر ترك خانه مي‌خواند و در تصوير لحظه بيرون رفتن مهتاب از خانه را مي‌بينيم. سپس با حركت دوربين در خانه، بهرام را در گوشه‌اي مي‌بينيم كه دارد نامه مهتاب را مي‌خواند. اين تجسم زيبايي از رفتن مهتاب از خانه است كه تلفيق گذشته و حال در آن به نحوي هنرمندانه شكل مي‌گيرد.

در مجموع «زن دوم» درام عاشقانه متوسطي است كه هرگز به پاي بهترين فيلم الوند يعني «يكبار براي هميشه» نمي‌رسد و تماشاگر مشتاق همچنان منتظر فيلمي در حد و اندازه‌هاي «يكبار براي هميشه» باقي مي‌ماند.

 

 

چهارشنبه 4 ارديبهشت 1387 - 11:21


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری