شنبه 2 شهريور 1398 - 13:21
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

حسين آرياني
نفر نخست جشنواره مطبوعات در رشته مقاله‌ ادبي هنري

 

معناگرايي در تار و پود فيلمي ترسناك

 

 

نقد فيلم «1408» ساخته ميكاييل ‌ها‌فشتروم، به مناسبت نمايش در سينماهاي تهران

مايك انسلين (با بازي جان كيوزاك) نويسنده‌اي است كه به جهان غير مادي و وجود ارواح اعتقادي ندارد و در كتاب‌هايش ماوراء‌الطبيعه را زير سؤال برده است. او كارت‌پستالي دريافت مي‌كند كه هشدار مي‌دهد به اتاق 1408 در هتلي (هتل دولفين كاليفرنيا) وارد نشود. اما او به طور خودخواسته به آنجا مي‌رود و با وجود هشدارهاي مدير هتل پا به اتاق 1408 مي‌گذارد؛ اتاقي كه پيش از اين 56 نفر در آن كشته شده‌اند. از لحظه ورود مايك اتفاقات و حوادث غير معمولي به تدريج آغاز مي‌شود و او با جلوه‌هايي از متافيزيك روبه رو مي‌شود و حتي با روح دختر مرده‌اش ملاقات مي‌كند و... .

وقتي با خلاصه داستان «1408» مواجه مي‌شويم، حتي قبل از ديدن فيلم مي‌توان حدس زد كه با فيلمي روبه‌رو هستيم كه واقعيت و خيال و جهان مادي و ماوراء‌الطبيعه را در هم مي‌آميزد. ميكاييل هافشتروم، كارگردان اين فيلم موفق شده است به تركيب جذاب و پيچيده‌اي از فيزيك و متافيزيك دست بزند. از لحظه ورود مايك به اتاق و شروع اتفاقات عجيب و غريب، تماشاگر چنان درگير مي‌شود كه لحظه‌اي نمي‌تواند چشم از پرده بردارد؛ صحنه‌هايي تكان‌دهنده كه با كمك جلوه‌هاي ويژه خارق‌العاده و طراحي صحنه فوق‌العاده (از وضعيت‌‌هاي متفاوت اتاق) و نيز كاربرد صدا و نورپردازي مؤثر فيلم شكل مي‌گيرد.

فيلم «1408» از روي داستاني كوتاه از استيون كينگ نويسنده مشهور معاصر اقتباس شده است. استيون كينگ همواره در آثارش توانايي فوق‌العاده‌اش را در القاي دلهره در قالب داستان‌هايي جذاب و تكان‌دهنده به رخ مي‌كشد. بسياري از آثار او به قالب فيلم درآمده‌اند كه از جمله فيلم‌هاي مهمي كه از روي آثار او ساخته شده‌اند مي‌توانيم از «درخشش» (استنلي كوبريك)، «ميزري» (راب رانير) و «كري» (برايان دي‌پالما) ياد كنيم.

در فيلم «1408» بر خلاف بيشتر فيلم‌هاي ترسناك عامل وحشت خود به سراغ افراد بي‌دفاع و از همه جا بي‌خبر نمي‌آيد، بلكه اين خود نويسنده (مايك انسلين) است كه به استقبال وحشت در اتاق «1408» مي‌رود. به نظر مي‌آيد كه مايك قامت يك قهرمان را دارد ولي وقتي كه وارد اتاق مي‌شود معلوم مي‌شود كه چقدر در مقابل عناصر متافيزيكي ضعيف و بي‌دفاع است. او كه همواره ماوراء‌الطبيعه را در ابتداي فيلم به ريشخند مي‌گيرد، قصد اثبات بي‌اعتباري امور فراتر از تعقل و درك آدمي را دارد و در نهايت مغلوب مي‌شود.

مايك انسلين نمادي از انسان مدرن و علم‌زده‌ امروزي است كه با توجه به مشاهدات محدودش از عالم گمان مي‌كند همه رازهاي جهان هستي را مي‌داند و چيزي خارج از مشاهدات و محسوسات وي وجود ندارد، ولي وقتي با جلوه‌هايي از متافيزيك روبه‌رو مي‌شود گويي به درمانده‌ترين فرد عالم بدل مي‌گردد. به ياد بياوريم صحنه‌اي را كه دخترش در آغوش او جان مي‌دهد كه او را به راستي مستأصل و از هم گسيخته مي‌يابيم.

علاوه بر جلوه‌هاي معناگراي مؤثر، فيلم «1408» از نظر القاي هراس هم فيلم موفقي است. به ياد بياوريم تعليق مؤثر و كشنده‌اي كه مدير هتل با اصرار به نرفتن نويسنده به اتاق 1408 ايجاد مي‌كند. همچنين هنگام رفتن نويسنده به اتاق، نماهايي از قربانيان داخل كتاب، قطع مي‌شود به شماره درب اتاق‌هاي هتل كه به تدريج به اتاق 1408 نزديك مي‌شوند. اين نماها تعليقي مؤثر را القا مي‌كنند. صحنه‌هاي ترسناك داخل اتاق هم بسيار تأثيرگذار هستند. مي‌توانيم به ناكامي نويسنده در ارتباط با انسان تخيلي ساختمان روبه‌رو و نيز فرار نويسنده از لبه پنجره هتل اشاره كنيم كه صحنه‌هايي به شدت هراس‌آور و تأثيرگذار هستند.

هر چند فيلم «1408» فيلمي ديدني است ولي خالي از ضعف نيست. مثلاً رهايي انتهايي نويسنده از اتاق به وسيله آتش زدن آن منطقي به نظر نمي‌رسد. اين اتاق بيش از اين‌ها مفتوح‌ناشدني به نظر مي‌رسد كه با يك آتش‌سوزي فتح شود. اگر اينچنين بود كه نويسنده مي‌توانست همان اول فيلم با يك آتش‌سوزي اتاق را شكست دهد. نكته ديگر آن است كه گريز كوتاه‌مدت نويسنده از اتاق و بازگشت دوباره به اتاق با بقيه‌ فيلم‌ يكدست نيست و ارتباط آن با صحنه‌اي از ابتداي فيلم كه نويسنده كنار دريا افتاده و عين همين صحنه در اين گريز كوتاه‌مدت هم تكرار مي‌شود، مشخص نيست.

در مجموع «1408» فيلمي ديدني و تأثيرگذار است كه داستان جذابش را فداي مضمون پيچيده و عميقش نمي‌كند. فيلم «1408» اول مي‌خواهد تماشاگر را سرگرم و درگير كند و بعد مفاهيم مورد نظرش را انتقال دهد كه اين شيوه فيلم‌سازي مي‌تواند براي سينماي ما هم كه از كمبود مخاطب رنج مي‌برد، مثال‌زدني باشد.

 

سه‌شنبه 20 فروردين 1387 - 9:44


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری