چهارشنبه 1 خرداد 1398 - 8:12
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود ميرزايي مقدم
مدیر کل دفتر مطالعات و رصد فرهنگی

 

پژوهش زيربناي توسعه است

 

از روز يكشنبه بيست و پنجم آذر ماه سال‌جاري هفته‌اي ديگر با عنوان پژوهش در كشورمان آغاز شده است. سازمان تبليغات اسلامي از سال 1381 با رياست حجت‌الإسلام والمسلمين دكتر سيدمهدي خاموشي نسبت به روند كاري خود تغييراتي بنيادين را تجربه كرد.

تعريف و اجراي سازمان‌نماي جديد سازمان تبليغات اسلامي و ادغام دو معاونت آموزش و پژوهش و ارجحيت پژوهش بر آموزش در معاونت جديد نشان‌دهنده‌ بينش عميق رييس سازمان نسبت به جايگاه پژوهش در سازمان بود. افزون بر اين حذف تصدي‌گري در انجام پژوهش‌ها جنبه‌اي ديگر از اين تغيير رويكرد را به نمايش گذاشت.

 انتصاب حجت‌الإسلام موسوي‌هوايي به عنوان معاون پژوهشي و آموزشي سازمان نيز نقطه‌ عطفي در آغاز حركتي بالنده در سازمان شد. بدون شك سلامت نفس و مديريت اسلامي و انساني موسوي‌هوايي و جو آرام و دور از هياهوهاي متداول مراكز اداري اين معاونت كه در سايه‌ آرامش و متانت و قدرت تحمل بالاي ايشان ايجاد شد نقشي موثر و غيرقابل انكار در كسب توفيقات سازمان در سال‌هاي اخير و سال‌هاي پيش‌رو داشته و دارد. نگاهي به عملكرد معاونت پژوهشي و آموزشي مويد اين مدعاست.

براي گراميداشت اين هفته‌ مبارك و با دست‌مريزاد به تمام كساني‌كه در زمينه پژوهش در خانواده‌ بزرگ سازمان تبليغات اسلامي در كشور پهناورمان فعالند، مروري خواهيم داشت بر :

جايگاه پژوهش در سازمان تبليغات اسلامي

امروز تمام آنان‌كه كم و بيش مطالعاتي در خصوص پژوهش دارند، معتقدند:

شعار هفته  پژوهش در سال جاري اين است:  و"بدون تحقيقات هيچ کاري نبايد صورت گيرد"

"بدون پژوهش تصميم گيري نکنيم"     بدون شك:  انديشه‌هاي ژرف در قالب پژوهش‌ها ، پديدار مي‌شوند پژوهش نيروي محرک توسعه در تمامي حوزه‌هاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي است. توان هر کشور به ميزان پژوهش آن کشور است.     پژوهش بازوي نرم افزاري مديريت محسوب مي شود. اطلاع‌يابي و اطلاع‌رساني درست، زماني به طور منطقي و مطلوب محقق مي‌شود که زمينه‌ پژوهشي داشته باشد و تصميم‌سازي يكي از رسالت‌هاي پژوهش است.

معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي با كادر جوان و پوياي خود كه متوسط تحصيلات حوزوي و دانشگاهي آن‌ها از ليسانس به بالاست، در حد بضاعت و توان خود سعي در اعتلاي سازمان متبوع خود داشته است. توليد فكر و مقالات تحقيقي كه بخش‌هايي از آن در صفحه‌ اصلي سايت پژوهه چشم‌نوازي مي‌كند و حضور كارشناسان ارشد اين معاونت در كسوت استاد براي تدريس دوره‌هاي مختلف آموزش تخصصي در استان‌هاي مختلف كشور و تأليف، تدوين و چاپ ده‌ها عنوان كتاب از اين عزيزان گواهي بر اين مدعاست.

تمامي اين عزيزان معتقدند پژوهش کليد تحرک، پويايي و توسعه است.

چقدر زيبنده است در سازمان تبليغات اسلامي نيز به اين انگيزه يادي از پژوهشگران بشود و گرامي‌شان بدارند. البته بزرگ‌داشت پژوهشگر، بزرگداشت جايگاه رفيع پژوهش است و آنكه جايگاه پژوهش را رفيع مي‌دارد خود داراي جايگاهي رفيع است.

برگزاري آيين‌هاي ويژه‌ كه طي چند ساله اخير به مناسبت هفته پژوهش صورت مي‌گيرد در واقع رويکردي نوين به مقوله و موضوع حساس و پر اهميت تحقيق و پژوهش است که پرداختن به آن در همه حال وظيفه، تکليف و از مباني الزام‌آفرين جوامع خردورز، ارزيابي مي‌گردد.

در اين رابطه همواره اين پرسش اساسي از سوي صاحب نظران، کارشناسان و انديشمندان مطرح مي‌گردد که به راستي تاکنون در عمل تا چه ميزان به تحقيق و پژوهش بها و اهميت داده شده است؟

دکتر معين در فرهنگ فارسي (جلد اول) پژوهش را به معناي جستجو، تحقيق، بررسي‌ها و جستجوهاي علمي آورده است و تحقيق را مترادف با پژوهش، بررسي، مطالعه، مطالعات، کنجکاوي‌ها و پژوهش‌هاي علمي يا ادبي دانسته است. روشن است که پژوهش و تحقيق به حقيقت علمي رسيدن است و هدف از حقيقت علمي نيز سازگار شدن هر چه بهتر با واقعيات است. بدين ترتيب به چنين شناختي علم گفته ميشود و علم نيز به معناي بيان تجربي قانونمندي‌هاي حاکم بر طبيعت است. به ديگر سخن، علم سازماندهي شناخت از واقعيات است،  به طوري که انسان هر چه بيشتر با قانونمندي‌هاي حاکم بر واقعيات سازگار گردد.

تحقيق و پژوهش، محقق و پژوهشگر را بر آن مي‌دارد که به جستجوي حقيقت بپردازد و از تعصب خودگرايي و مطلق‌گرايي بپرهيزد. بدين ترتيب تحقيق براي انسان کنجکاو و درگير با مسائل زندگي يک رويکرد ضروري و در عين حال عادي است و اساس معرفت و شناخت علمي وي را تشکيل مي‌دهد.

 علم در ابعاد گوناگون اعم از روش، بينش، طرز بيان، قالب‌هاي نظري و.... از ساير گونه‌هاي معارف، مانند دين، اخلاق، فلسفه، هنر و...، متمايز است. موضوع علم، طبيعت و قانونمندي حاکم بر حرکت جهان است. علم مدعي است که اين طبيعت، واقعي و قانونمند است.. اين قانو‌مندي نيز قابل شناخت علمي است، از همين رو سازماندهي شناخت در جهت سازگاري با اين قانونمندي‌ها در قالب جملات اخباري و به صورت قانون علمي (تجربي) و نظريه (تئوري) ارائه مي‌شود. علاوه بر اين، تحقيق همچنين با نظريه همبستگي کامل دارد.

بهره‌وري علم و تجربه نتيجه تحقيق است و اگر کنجکاوي، مطالعه و پژوهش‌هاي علمي نبود، دانش و تجربه انسان امروزي به دست نمي آمد.

بدون شک، انسان امروز، از نتايج تلاش، مطالعه و کنجکاوي‌هاي انسان ديروز تغذيه مي‌کند و انسان فردا چشم به مطالعه و تجربه انسان امروز خواهد داشت، لذا مي‌توان گفت مبناي هر کار تحقيقي، تجربه کردن واقعيات زندگي، کشف روابط بين اجزا و عناصر آن، کسب شناخت علمي بيشتر و بهتر از آن و سرانجام رسيدن به واقعيات نوين است، واقعياتي که تا ديروز بر انسان مخفي بود.

با اين اوصاف تحقيق و پژوهش را مي‌توان عنصر نجات دهنده انسان و عامل بلوغ و دست يافتن وي به زندگي آرماني دانست.

امروزه همه کشورهاي جهان براي دست يافتن به اهداف  و آرمان‌ها، پيشرفت و توسعه، اختراع و ابتکار و روش‌هاي بهينه زندگي تنها از پژوهش و تحقيق سود مي‌جويند.

به دليل اهميت تحقيق و پژوهش و نقش آن در آگاهي مردم، همواره کشورهاي استعمارگر از رشد و شکوفايي اين مقوله در کشورهاي در حال توسعه ممانعت به عمل مي‌آورده و مي‌آورند. سند حقيقي اين مدعا دست و پا زدن‌هاي پي‌درپي استعمار در جلوگيري از دست‌يابي ايران به انرژي هسته‌اي و محروم نگه‌داشتن كشورهايي هم‌چون ايران از اين دانش نوين است. آنها مي‌دانند که ارمغان تحقيق و پژوهش، هوشياري، آگاهي، فرار از سلطه، پيشرفت و توسعه است، پس فقدان آن در هر جامعه، مناسب‌ترين راه براي سلطه است که آن جامعه را از هر گونه نوآوري و بروز خلاقيت باز مي دارد.

از همين رو است که جوامع گوناگون، تربيت محقق و پژوهشگر و ارج نهادن به زحمات آنها را در دستور کار خود قرار داده اند، پس بايد گفت: هفته پژوهش گرامي‌ باد و آن را در عمل، گرامي‌داشت.

مروري بر فعاليت‌هاي مصوب ادارات كل استاني و معاونت پژوهشي و آموزشي در ستاد مركزي مويد جايگاه و اهميت پژوهش در سازمان تبليغات اسلامي است. وقتي در فعاليت‌هاي استاني انجام 3 مورد پژوهش در خصوص بازتاب فعاليت‌هاي ابلاغي ديده مي‌شود نشان‌دهنده‌ اهميت سازمان در وهله‌ اول به پژوهش است و در وهله‌ دوم بيانگر اهميت نگاه مخاطبان و اخذ بازخورد فعاليت‌هاست.

دو عنوان پژوهش مهم ديگر در فعاليت‌هاي مصوب معاونت پژوهشي و آموزشي با عنوان پژوهش‌هاي مورد نياز برنامه‌ي چهارم توسعه و پژوهش‌هاي ناظر به مأموريت‌هاي سازمان نيز بيانگر اهميت و توجه به پژوهش در سازمان تبليغات اسلامي است. اما جا دارد بيشتر و فراتر از اين به پژوهش و نقش آن در فرآيند فعاليت‌هاي سازماني پرداخته شود.

اينك نگاهي كلان تر به موضوع خواهيم داشت. جاي اين سوال وجود دارد كه آيا: پژوهش ، حلقه مفقوده توسعه پايدار است؟

  امروزه در باب پژوهش و تحقيق مطالب علمي زيادي بيان مي‌شود، اما با اطمينان بايد گفت: پژوهش زيربناي توسعه است و مبناي اصلي حركت به سمت توسعه پايدار است.

اهميت پژوهش، علم و فناوري و برنامه‌ريزي امور بر مبناي دستاوردهاي علمي معترفند. امروز همگان؛ بر

عمل بر مبناي پژوهش و دستاوردهاي علمي به لحاظ جلوگيري از اتلاف منابع و امكانات ، افزايش دقت و سرعت و در نتيجه افزايش بهره‌وري در حوزه‌هاي مختلف كاري از ضرورت‌هاي زندگي بشر در دنياي كنوني است.

بديهي است كم توجهي و بي‌توجهي به اين واقعيت‌ها تنها مي‌تواند موجبات تشديد و تعميق فرايندهاي توسعه نيافتگي را در جامعه فراهم آورد.

نگاه به كشورهاي توسعه‌يافته نشانگر اين واقعيت است كه پژوهش و تحقيقات باعث رفع بسياري از نارسايي‌هاي اين جوامع و حل مشكلات بسياري در زمينه‌هاي مختلف شده است

در سال‌هاي اخير جايگاه پژوهش و پژوهشگري در كشور ما نسبت به گذشته ارتقاي چشمگيري يافته اما با وجود اين هنوز براي رسيدن به مرز استاندارد، فاصله‌هاي زيادي وجود دارد.

شناخت واقعيت‌ها و ارايه راه‌حل‌هاي منطقي و علمي در فرآيند پژوهش، امروزه دانشمندان را بر آن داشته است كه براي فعاليت‌هاي پژوهشي و تحقيقي سرمايه‌گذاري قابل توجهي كنند.

مهم‌ترين وظيفه پژوهشگران ارايه راهكار و پاسخ دادن به سوال‌هاي پايان‌ناپذير است و هر چه دامنه شناخت بيشتر شود، تعداد سوال‌ها نيز به تناسب افزايش خواهد يافت.

پژوهشگر موفق كسي است كه زواياي تاريك و مبهم زندگي را براي دسترسي آسان انسان و برخورداري از رشد و توسعه فراهم مي‌كند.  

اما واقعيتي كه متاسفانه هميشه فعالان حوزه پژوهش را دلخور كرده است، استفاده نكردن از يافته‌ها و تحقيقات پژوهشي است كه ساعت‌ها و روزها صرف ارايه آن شده است و اين يافته‌ها بدون استفاده در گوشه‌اي از كتابخانه‌ها خاك مي‌خورند.

در حقيقت پژوهشگري فرزند پرسشگري بوده و پرسشگري در فطرت و ذات انسان نهادينه شده است.

بايد فرهنگ ارايه تحقيق و پژوهش و استفاده از يافته‌هاي پژوهشي در جامعه نهادينه شود.

براستي بايد از مديران عرصه‌ فرهنگ ديني كشور پرسيد تا چه ميزان نسبت به اين قوانين پايبندند؟ اين سوالي است كه پاسخ آن در بررسي عملكرد اين عزيزان به خوبي جلوه‌گر است.

به هر روي، بار ديگر با آرزوي توفيق براي جامعه‌ پژوهشي كشور و به خصوص فعالان عرصه‌ خطير پژوهش در سازمان تبليغات اسلامي، دست همگي عزيزان را به گرمي مي‌فشارم و هفته پژوهش را تبريك مي‌گويم و حرمت فكر و قلم همه‌ عزيزان را پاس مي‌دارم.

 

سه‌شنبه 27 آذر 1386 - 11:2


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری