يكشنبه 5 بهمن 1399 - 16:38
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كشكول

 

فاطمه امامي

 

لسان الغيب

 

خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازي يكي از بزرگ‌ترين شاعران نغزگوي ايران است. نام پدرش بهاءالدين محمد كه بازرگاني مي‌كرده است و مادرش اهل كازرون بوده، ولادت حافظ در اوايل قرن هشتم هجري حدود سال 727 هجري در شيراز اتفاق افتاد. حافظ همين كه به سن نوجواني رسيد در نانوايي به خميرگيري مشغول شد تا آنكه عشق به تحصيل كمالات او را به مكتب خانه كشانيد. بعد از اين زندگاني حافظ تغيير كرد و او در جرگه طالبان علم درآمد و مجالس درس علما و ادباي زمان را در شيراز درك كرد و در دو رشته از دانش‌هاي زمان يعني علوم شرعي و علوم ادبي كار مي‌كرد. او قرآن را حفظ نمود و از اينجاست كه خود در اشعار خويش چندين بار بدين اشتغال مداوم به كلام الله اشاره نموده است و بنابر تصريح صاحبان نظر اتخاذ تخلص «حافظ» نيز از همين اشتغال نشأت گرفته است.

حافظ مردي اديب بود و عالم به دانش‌هاي ادبي و شرعي و مطلع از دقيقه‌هاي حكمت و حقيقت‌هاي عرفان. استعداد خارق‌العاده‌ فطري او به وي مجال تفكرهاي طولاني همراه با تخيل‌هاي بسيار باريك شاعرانه مي‌داد و او جميع اين موهبت‌هاي رباني را با ذوق لطيف و كلام دلپذير استادانه خود در مي‌آميخت و از آن ميان شاهكارهاي بي‌بديل خود را به صورت غزل‌هاي عالي به وجود مي‌آورد. او بهترين غزل‌هاي مولوي و كمال و سعدي و همام و اوحدي و خواجو و يا بهترين بيت‌هاي آنان را مورد استقبال و جوابگويي قرار داده است.

كلام او در همه موارد منتخب و برگزيده و مزين  به انواع تزيين‌هاي مطبوع و مقرون به ذوق و شامل كلمه‌هايي است كه هريك با حساب دقيق انتخاب و بجاي خود گذارده شده است.

در ميان شاعراني كه حافظ از آنها  استقبال كرده و يا تأثير پذيرفته است بعد از خواجو، سلمان را بايد نام برد. علت اين تأثير شديد آن است كه سلمان هم مانند خواجو از معاصران حافظ و از جمله مشاهيري بود كه شاعر شيراز سرمشق كار خود قرار داد. پاسخ‌ها و استقبال‌هاي حافظ از سعدي و مولوي و ديگر شاعران استاد پيش از خود كم نيست، اما ديوان او به قدري از بيت‌هاي بلند و غزل‌هاي عالي و مضمون‌هاي نو پر است كه اين تقليدها و تأثرها در ميان آنها كم و ناچيز مي‌نمايد. علاوه بر اين علو مرتبه او در تفكرهاي عالي و حكمي و عرفاني و قدرتي كه در بيان آنها به فصيح‌ترين و خوش‌آهنگ‌ترين عبارت‌ها داشته، وي را با همه اين تأثير‌پذيري‌ها در فوق بسياري از شاعران گذشته قرار داده و ديوانش را مقبول عام و خاص ساخته است.

از اختصاص‌هاي كلام حافظ آن است كه او معاني دقيق عرفاني و حكمي و حاصل تخيل‌هاي لطيف و تفكرهاي دقيق خود را در موجزترين كلام و روشن‌ترين و صحيح‌ترين آنها بيان كرده است. همچنين توجه خاص او به ايراد صنعت‌هاي مختلف لفظي و معنوي در بيت‌هاي خود به نحوي كه كمتر بيتي از شعرهاي او را مي‌توان خالي از نقش و نگار صنايع يافت، اما نيرومندي او در استخدام الفاظ و چيره‌دستي‌اش در به‌كاربردن صنعت‌ها به حدي است كه صنعت در سهولت سخن او اثري ندارد تا بدانجا كه خواننده در بادي امر متوجه مصنوع بودن سخن حافظ نمي‌شود.

حافظ از جمله شاعراني است كه در ايام حيات خود شهرت يافت و به سرعت در دورترين شهرهاي ايران و حتي در ميان پارسي‌گويان كشورهاي ديگر مقبول سخن شناسان گرديد، ديوانش مركب است از پنج قصيده و غزل‌ها و مثنوي‌ كوتاهي معروف به آهوي وحشي و ساقي‌نامه و قطعه‌ها و رباعي‌ها.

او صوفي خانقاه‌نشين نبوده و با آنكه مشرب عرفان داشت در حقيقت از زمره عالمان عصر بود و هيچ‌گاه به تشكيل مجلس درس نپرداخت.

از مشهورترين شرح‌هاي ديوان حافظ شرح سودي به تركي و شرح مصطفي بن شعبان و شمعي را مي‌توان نام برد. از آنچه كه انحصاراً درباره ديوان حافظ قابل توجه است موضوع رواج تفأل بدان است. فال گرفتن از ديوان حافظ سنتي تازه نيست، بلكه از ديرباز در ميان آشنايان شعر او اعم از فارسي‌زبانان و غيرآنان متداول بود و چون در هر غزلي از ديوان حافظ مي‌توان به هر تأويل و توجيه را حسب حال تفأل‌كننده يافت بدين سبب سراينده ديوان را لسان‌الغيب لقب داده‌اند.

تاريخ وفات حافظ را در قديمي‌ترين مأخذي كه درباره احوال او در مقدمه محمد گلندام(هم‌عصر حافظ) بر ديوان حافظ نوشته‌اند سال 792 هجري و آرامگاهش در حافظيه شيراز مي‌باشد.

در خرابات مغان ما نيز همدستان شويم

كاينچنين رفته است از روز ازل تقديرما

 

سه‌شنبه 24 مهر 1386 - 11:5


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری