سه‌شنبه 4 تير 1398 - 18:55
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

اعظم تركي

 

راز رشيد

 

... تو آن راز رشيدي

كه روزي فرات بر لبت آورد

و كنار درك تو

كوه از كمر شكست...

(سيد حسن حسيني)

اشاره:

يكي از شخصيت‌هاي والامقام تاريخ اسلام و تشيع حضرت ابوالفضل العباس عليه‌السلام، قمربني‌هاشم است. دلاوري‌ها، فداكاري‌ها و شجاعت‌هاي ديگر قهرمانان تاريخ در برابر آن رادمرد تاريخ، رنگ مي‌بازد و مجالي براي خودنمايي نمي يابد. ابوالفضل العباس عليه‌السلام الگوي بسيار گوياي اطاعت از ولايت و امامت است؛ آن شير بيشه علوي و بازوي توانمند خاندان بني‌هاشم و اسلام، دست پرورده اميرالمومنين علي عليه‌السلام قهرمان خيبر، بدر، حنين و خندق است و بي‌شك در صفات و فضايل به آن امام بزرگوار، شبيه‌تر.

با تبريك ولادت علمدار عرصه ايثار، براي آشنايي بيشتر با آن مظهر جوانمردي به صورت فشرده به شمه‌اي از زندگي آن بزرگوار و فضايل ايشان مي‌پردازيم.

در تاريخ آمده است كه اميرالمومنين علي عليه‌السلام پس از شهادت ام‌الائمه حضرت فاطمه (س) از برادر بزرگوارشان عقيل كه عالم به علم انساب عرب بود، خواست تا همسري شايسته براي آن حضرت انتخاب كند كه فرزنداني شجاع و دلاور بياورد. عقيل، فاطمه دختر حزام را معرفي نمود و عرض كرد: در عرب شجاع‌تر از پدران او كسي نمي‌شناسم.(1)

اميرالمومنين علي عليه‌السلام با فاطمه دختر حزام ازدواج كردكه ثمره اين پيوند مقدس چهار پسر به نام‌هاي عباس، عبدالله، عثمان و جعفر بود. از آن پس فاطمه «ام البنين» يعني مادر پسران لقب گرفت و به وجود چهار يادگار اميرالمومنين مباهات مي‌ورزيد و هر چهار پسر را در راه خدا و در ركاب حسين‌بن علي عليه‌السلام تقديم نمود.

تولد حضرت ابوالفضل عليه‌السلام و دوران كودكي وي

در سال تولد حضرت عباس عليه‌السلام اختلاف نظر وجود دارد، ولي از ميان همه احتمالات مي‌توان سال‌هاي 22 تا 24 ه.ق را براي ميلادش برگزيد. قول مشهور اين است كه آن بزرگوار در سال 26 ه.ق يعني روز چهارم شعبان در مدينه منوره، ديده به جهان گشود.

دوره زندگي عباس(ع) تا آغاز ورود به كربلا زياد روشن نيست. ولي وقتي پا به پاي تاريخ پيش رويم و از زمان تولد تا دوران جواني با تأني و آهسته گام برداريم، مي‌توانيم تا حدودي به اين مهم دست يابيم. براي اينكه مطالب را خلاصه ولي پويا عرضه نماييم،  زندگاني اين شخصيت بزرگ را در چهار بخش مطالعه مي‌كنيم. عباس در كودكي، عباس در محضر علي‌ابن ابيطالب عليه‌السلام ، عباس در خدمت برادر بزرگوار خود حسين بن علي عليه‌السلام، عباس در ميدان جنگ و جهاد.

عباس در كودكي

اصالت، نجابت، شهامت، فصاحت، ادب و فضيلت فاطمه ام البنين ميراث خاندان طهارت و تقوا با ايمان قوي و توكل بر خدا چراغ راه عباس شد، كه براي روزي بزرگ در دامن او پرورش مي‌يافت. حضرت اميرالمومنين عليه‌السلام پدر بزرگوار قهرمان نينوا، هرگاه دستان كودك را در دست مي‌گرفت آنها را به گونه خود مي‌برد و در انديشه فرو مي‌رفت؛ ام‌البنين علت را مي‌پرسيد و حضرت مي‌فرمودند: دست‌هاي عباس در راه خدا از تن جدا خواهد شد. از آن روز ام‌البنين بيش از همه در نگهداري و تربيت پسرش مي‌كوشيد.

عباس در دانشگاه علي عليه‌السلام

عباس عليه‌السلام در خانه‌اي چشم به جهان گشود كه از زر و زيور، فرش و تجملات خالي بود و پدر بزرگوار آن حضرت آن چه را داشت به بينوايان مي‌داد. هر روز كه بزرگتر مي‌شد بزرگي را از پدر و برادران و خواهرانش و مادر والامقامش مي‌‌آموخت. عباس عليه‌السلام در دوران خلافت علي عليه‌السلام چون شمشير آبديده شد و مردم زمانش را چنانكه لازم بود شناخت. از جنگ صفين به بعد به ميدان‌هاي جهاد تاخت و دانست تا زر و زور در دست بي‌دينان است، بايد هميشه در ميدان بود و از حق دفاع نمود. زماني كه حضرت علي عليه‌السلام به شهادت رسيد بنا به روايتي عباس عليه‌السلام 18 ساله بوده است.

عباس در زمان خلافت امام حسين عليه‌السلام

بعد از شهادت اميرالمومنين، امام حسن عليه‌السلام وظيفه پدر را درباره برادرش عباس بعهده گرفت و همسري نيز اختيار نمود. از نظر وضعيت حكومتي نيز مردمي كه عدالت علي را ديده بودند، به امام حسن عليه‌السلام پيوستند و با او بيعت كردند. افراد سرشناس و گمراهاني كه از حكومت علي (ع) طرد شده بودند، به اميد اينكه امام حسن (ع) روش پدرش را دنبال نخواهد كرد به ظاهر به امام پيوستند، ولي بزودي دانستند كه امام حسن عليه‌السلام در تمام ابعاد چون پدرش علي است. سرانجام اطراف امام را خالي كردند و به معاويه پيوستند. معاويه از فرصت استفاده كرد و به فريب مردم مشغول شد و سرانجام حضرت امام حسن عليه‌السلام توسط معاويه در 28 صفر سال 50ه.ق و در سن 47 سالگي در مدينه به شهادت رسيد. حضرت عباس در اين زمان 28 سال داشتند.

عباس عليه‌السلام در ميدان جنگ كربلا

عباس‌(ع) در 15 سالگي در ركاب پدرش در جنگ صفين شركت داشت و رشادت‌ها و دليري‌ها كرد كه در تاريخ به يادگار مانده است. تاسوعا و عاشوراي حسين عليه‌السلام مظهر رشادت‌ها و دلاوري‌هاي ياران اوست. روز عاشورا عباس عليه‌السلام مآمور آب رساندن براي حرم امام و كودكان لب تشنه مي‌شود تا از شط فرات آب بياورد و با لشكر دشمن نيز در نبرد ‌باشد. مشك را از آب پر مي‌كند ولي آب نمي‌خورد؛ به ياد لب تشنگان مي‌افتد ولي يزيديان او را محاصره كردند و راه را بر وي بستند. جنگ خونين سرمي‌گيرد و از همه طرف حضرت عباس(ع) را تير باران مي‌كنند. عباس دست راست و چپ خود را از دست مي‌دهد ولي با لبانش مشك آب را مي‌گيرد؛ سرانجام با شمشيري كه يزيديان بر فرق سر مباركش مي‌زنند او را به شهادت مي‌رسانند.

فضايل عباس عليه‌السلام

ايشان فضايل زيادي داشتند كه در اين جا به برخي از ويژگي‌هاي آن حضرت اشاره مي‌كنيم:

-        شجاعت

شخصيت والاي حضرت عباس بن علي عليه‌السلام از چنان جايگاهي در نزد اهل بيت برخوردار است كه امام زين‌العابدين  فرمود: خداوند رحمت كند عمويم را، او خود را فداي حسين عليه‌السلام كرد تا اينكه دستانش قطع شد و خداوند همچون جعفر طيار دو بال به او عطا فرمود كه در بهشت با فرشتگان پرواز كند. براي عباس نزد خداوند متعال منزلت و درجه‌اي است كه همه شهدا در قيامت به آن مقام و منزلت غبطه مي‌خورند.(2) شجاعت ابوالفضل، در طول تاريخ، شعراي بي‌همتاي عرب را به شگفتي واداشته و ضرب‌المثل شده است.

در كتاب «منتهي آلامال» شيخ عباس قمي در وصف عباس عليه‌السلام آمده: آن بزرگوار از نظر شجاعت نظير نداشت و از نظر جمال نيز يكه‌تاز بود و به ماه بني‌هاشم ملقب بود.

-        ايمان به خدا

ايمان قوي و محكم به خدا از برجسته ترين عناصر شخصيت ابوالفضل عليه‌السلام و از اساسي ترين صفات او بود. وي در دامان ايمان و مركز تقوا و آموزشگاه اطاعت و عبادت خداوند پرورش يافت. حضرت عباس عليه‌السلام با دلاوري تمام براي دفاع از دين خدا و حمايت از مباني و اصول اسلام كه در دوران حكومت امويان دچار خطري بزرگ شده بود، مجاهده كرد. او در اين راه جز رضاي خدا و آخرت، هدف و انگيزه ديگري نداشت و همچون امير المومنين علي‌(ع)، با عشق و ميل باطني شربت شهادت را نوشيد.  

-        آزادمنشي

از ديگر صفات والاي ابوالفضل عليه‌السلام آزادمنشي و عزت نفس بود. او از زندگي در زير سايه حكومت اموي، حكومتي فاسد كه اموال خلق خدا را درتصرف خود درآورده و بندگانش را برده خويش كرده بود، امتناع ورزيد و به سوي ميدان‌هاي جهاد حركت كرد، همانطور كه برادرش حسين بن علي عليه‌السلام شعار عزت و كرامت سر داد و فرمود: «مرگ در زير نيزه ها سعادت، و زندگي با ستمگران رنج و ملال است.» (5)

-        صبر و شكيبايي

از ويژگي ها و امتيازهاي ابوالفضل عليه‌السلام، صبر در برابر ناملايمات روزگار و مصائب زمان بود. در روز عاشورا مصائب و حوادثي بر او وارد شد كه هول و وحشت آن، كوه‌ها را ذوب مي كند، اما او بي تابي نكرد و سخني از سر خشم و نارضايتي از مصائب وارده بر وي و اهل بيتش، بر زبان نراند، بلكه كار خود را به آفريدگار بزرگ واگذار كرد و به برادرش سيدالشهدا اقتدا كرد. كسي كه اگر شكيبايي او با كوه هاي مستحكم و استوار سنجيده مي شد، كفه صبر او سنگيني مي كرد. ابوالفضل‌(ع) همه مشكلات جنگ خونين و شهادت ياران حسين بن علي را ديد اما بي تابي نكرد و كار خويش را به خدا واگذار كرد تا اجر و پاداش را از او دريافت كند. شهادت جوان زيبا و رعناي امام حسين(ع)، حضرت علي اكبر (ع)‌، عباس را بسيار دلگير كرد. (6)

-        وفاداري

از ويژگي‌هاي ديگر ابوالفضل عليه‌السلام وفاداري او است كه حضرت در عرصه نبرد با شجاعت تمام آن را ابراز نمود.

-        وفاداري به دين

ابوالفضل العباس عليه‌السلام از وفادارترين مردم به دين خود و از سخت ترين آنان در دفاع از دين بود. حكم خدا را اجرا نمود و دستانش در راه اصول و مباني دينش قطع شد و پيكرش بر زمين افتاد. تا جايي كه همه شهدا در روز عاشورا به مقام عباس عليه‌السلام غبطه خوردند.

-        وفاداري به امت

ابوالفضل العباس  به همراه برادرش حسين به علي و جمعي از جوانان شاخص اهل بيت و ديگر ياران، شعار آزادي سر دادند و جهاد مقدس خود را براي نجات مسلمانان از يوغ ذلت و بندگي  آغاز كردند تا اينكه در راه اين هدف بزرگ و شرافتمندانه به شهادت رسيدند. حضرت عباس عليه‌السلام نماد اسوه اطاعت، فرمانبرداري و وفاداري نسبت به امام، رهبر و ملت (امت) بود و زيباترين گواه وفاداري او، دفاع از مشك آب بود كه براي اهل و عيال و كودكان تشنه لب مي‌برد، و خود قطره اي از آن ننوشيد. (7)

-        وفاداري به وطن

وطن اسلامي در زمان حاكميت امويان غرق در سختي‌ها و مصائب بود. در چنين شرايطي ابوالفضل العباس عليه‌السلام تحت فرماندهي برادرش حسين‌ابن ‌علي، به منظور فروپاشي تاج و تخت و حاكميت آنان به مقاومت در برابر حكومت سياه حاكم برخاست كه پس از مدتي بر اثر رفتارهاي انها، امويان سرنگون شدند و اين امر وفاداري ان بزگوار به وطن اسلامي را به اثبات رساند.

-        وفاداري به برادر

گرچه همه ياران و همراهان امام حسين عليه‌السلام نهايت وفاداري و اخلاص خود را به آن حضرت نشان دادند، اما بدون ترديد در بين همه ياران حسين  برادر بزرگوارشان قمربني هاشم، در اين زمينه نيز در اوج بودند. امام صادق عليه‌السلام در زيارتنامه‌اي كه آن را به اصحاب خود تعليم مي دادند در اشاره به فضايل عموي بزرگوارشان حضرت عباس عليه‌السلام مي فرمايند: شهادت مي دهم كه تو اي عباس نسبت به جانشين رسول خدا (ص)، امام حسين(ع) در مقام تسليم، صبر و تصديق، نهايت تلاش و كوشش خود را به انجام رساندي و تا وقتي كه زنده بودي، وفادار بودي و خيرخواهي در حق او را به تمام و كمال به جاي مي‌آوردي.» (8)

-        اراده قوي

ابوالفضل العباس عليه‌السلام از نظر قاطعيت و قدرت اراده در مرتبه نخست قرار داشت. او به اردوگاه حق پيوست و هيچ سستي و عقب نشيني نكرد. در صحنه تاريخ به عنوان بزرگترين رهبر بي همتا و فوق‌العاده قوي معرفي شد و اگر به اين پديده متصف نمي شد، افتخار و جاودانگي را در طي قرن ها و روزگاران نصيب خود نمي كرد.

آنچه گفته شد، شمه اي كوتاه از زندگي پرفراز و نشيب آن بزرگوار در طول حيات پرافتخار خود و چند ويژگي كوتاه آن حضرت بود‌؛ و اگر اين ويژگي‌ها در وجود مقدسش متجلي نبود، به اوج قله مجد و عظمت كه پدر بزرگوارش به آنها دست يافته بود‌، نمي‌رسيد.

پاورقي

1-     انصار العين /56

2-     همان

3-     منتهي الامال، تاليف حاج شيخ عباس قمي، ج1، ص 1384، تهران، كتابفروشي اسلاميه

4-     پرچمدار نينوا / 81

5-     زندگاني امام حسين عليه‌السلام ، صص 424 و 425

6-     مقاتل الطالبين/115

7-     الارشاد المفيد /2/91

8-     اسرار الشهاده/239

 

چهارشنبه 24 مرداد 1386 - 16:16


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری