يكشنبه 3 شهريور 1398 - 5:56
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

محمد رحماني

 

نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي

 

پژوهشي درباره بررسي ارتباط نظام ارزشي ديني با سازگاري اجتماعي جوانان 18 تا 25 سال شهر قم

چكيده

پژوهش حاضر تاثير دين‌باوري جوانان بر ميزان سازگاري اجتماعي آنان را در شهر قم بررسي كرده است. در اين تحقيق ميزان ديني بودن و سازگاري اجتماعي جوانان بر حسب ويژگي‌هاي خانوادگي، مورد بررسي قرار گرفت و نظام ارزشي ديني با متغيرهاي شادكامي، بردباري، نوعدوستي و تعادل رواني و اخلاقي در ارتباط گذاشته شد. در اين تحقيق 300 نفر از جوانان 25-18 سال شهر قم با استفاده از روش نمونه‌گيري سهميه‌اي از مناطق مختلف شهر، انتخاب شدند كه از اين تعداد 150 نفر را جوانان زن و 150 نفر را نيز جوانان مرد تشكيل مي‌دادند. براي جمع‌آوري اطلاعات از پرسشنامه آزمون نظام ارزشي ديني و آزمون سازگاري اجتماعي كاليفرنيا استفاده شد. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه بين ميزان دين‌ باوري جوانان و سازگاري اجتماعي با متغيرهاي واسط مدل تحليل،‌شامل بردباري، نوعدوستي، تعادل رواني و سازگاري اخلاقي تاييد گرديد. جوانان شهر قم 7/68 درصد از دين باوري بالا و 7/24 درصد از دين باوري متوسط و 7/2 درصد از دين‌باوري پايين برخوردارند. همچنين يافته‌هاي به دست آمده نشان داده است كه جوانان شهر قم 3/59 درصد از ميزان سازگاري اجتماعي بالا و 39 درصد از ميزان سازگاري اجتماعي متوسط برخوردارند.

اهداف تحقيق

هدف اساسي اين پژوهش مثل ساير پژوهش‌هاي علمي فراهم نمودن پاسخ‌هايي روا و معتبر براي سوالات اساسي تحقيق است. سوالات اصلي تحقيق نيز حول محور چگونگي ارتباط نظام ارزشي ديني جوانان با سازگاري اجتماعي آنان سامان يافته است. اين هدف خود متضمن چند هدف جزئي به شرح ذيل است:

-  بررسي ارتباط نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي جوانان 18 تا 25 سال شهر قم بر حسب ويژگي‌هاي خانوادگي آنان.

-  بررسي ارتباط نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي جوانان 18تا 25 سال شهر قم بر حسب ويژگي‌هاي فردي آنان.

-  بررسي ارتباط نظام ارزشي ديني و متغيرهاي واسط مدل تحليل با عناوين شادكامي، بردباري، سلامت روان، نوع‌دوستي، سازگاري اخلاقي جوانان 18 تا 25 سال شهر قم.

-  بررسي ارتباط سازگاري اجتماعي و متغيرهاي واسط مدل تحليل با عناوين شادكامي، بردباري، سلامت روان، نوع‌دوستي، سازگاري اخلاقي جوانان 18 تا 25 سال شهر قم.

مباني نظري

در اين پژوهش به طور كلي دو دسته از نظريات در باب مذهب و كاركردهاي آن مطرح هستند: دسته اول نظريه‌ها، به مذهب نگرش مثبت دارند مثل نظريه‌هاي دوركيم، وبر، سيد جمال‌الدين اسدآبادي، كنت، آلپورت، ويليام جيمز و استاد شهيد مطهري كه همگي معتقدند دين موجب انسجام عاطفي، بازآفريني فرهنگي، معناسازي و انسجام اجتماعي است.

دسته دوم نظريه‌ها، به مذهب نگرش منفي دارند مثل نظريه ماركس، هيوم، فرويد.

در بحث سازگاري نيز سه ديدگاه، ديدگاه فرويدي، ديدگاه يادگيري و ديدگاه نظريه‌پردازان كمال و بحث‌هاي تعادل و سازگاري اجتماعي مورد بررسي قرار گرفت.

در مبحث چارچوب نظري از بين نظريه‌هاي موافقان كاركرد مثبت دين، ديدگاه آلپورت و شهيد مطهري و در بحث سازگاري ديدگاه‌هاي مربوط به تعادل رواني و اجتماعي گزينش شدند.

فرضيات تحقيق

فرضيه‌هاي پژوهش حاضر به شرح ذيل مي‌باشد:

1-  نظام ارزشي ديني با ميزان سازگاري اجتماعي جوانان رابطه دارد.

2- به نظر مي‌رسد ارتباط نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي جوانان بر حسب ويژگي‌هاي خانوادگي آنان متفاوت باشد.

3- به نظر مي‌رسد ارتباط نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي جوانان بر حسب ويژگي‌هاي فردي آنان متفاوت باشد.

4-  بين نظام ارزشي ديني با متغيرهاي واسط مدل تحليل از جمله شادكامي، بردباري، نوع‌دوستي، سلامت روان، سازگاري اخلاقي رابطه برقرار است.

5- بين سازگاري اجتماعي با متغيرهاي واسط مدل تحليل از جمله شادكامي، بردباري، نوع‌دوستي، سلامت روان، سازگاري اخلاقي رابطه برقرار است.

تعريف عملياتي مفاهيم

در تعريف عملياتي مفاهيم نظام ارزشي ديني و سازگاري اجتماعي شاخص‌سازي مي‌شود، كه نظام ارزشي ديني با توجه به شاخص ارزشي بيروني و دروني به دست آمده است و سازگاري اجتماعي نيز از طريق مقياس سازگاري اجتماعي كاليفرنيا سنجيده مي‌شود و ميزان نمرات به دست آمده تعيين‌ كننده ميزان سازگاري اجتماعي است كه از طريق روابط اجتماعي و خانوادگي فرد مشخص مي‌شود.

روش و نوع تحقيق

روش مناسب در اين تحقيق، روش پيمايشي است.

جامعه آماري

جامعه مورد مطالعه نيز شامل جوانان 18-25 سال دختر و پسر جامعه شهري قم است.

حجم نمونه و شيوه نمونه‌گيري

روش نمونه‌گيري روش سهميه‌اي بوده است.

در اين تحقيق نمونه آماري 300 نفر از جوانان 25-18 سال شهر قم است كه از اين 300 نفر 150 نفر دختر و 150 نفر پسر مي‌باشند.

تكنيك جمع‌آوري و تحليل اطلاعات

اطلاعات مورد نظر، از طريق تكميل پرسشنامه جمع‌آوري گرديد. پرسشنامه مورد استفاده در اين تحقيق، علاوه بر سوالات زمينه‌اي در بر گيرنده سوالات مربوط به مقياس‌هاي ذيل مي‌باشد:

-  مقياس نظام ارزشي ديني

- مقياس سازگاري اجتماي كاليفرنيا

روش‌ها و تكنيك‌هاي تحليل اطلاعات

بعد از جمع‌آوري پرسش‌نامه‌ها، اطلاعات به كمك نرم‌افزار spss مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت. اطلاعات جمع‌آوري شده بر اساس سطح سنجش متغيرها با بهره‌گيري از روش‌هاي تحليل آماري كمي، تحليل يك متغيره، دو متغيره تحليل شدند.

يافته‌هاي تحقيق

يافته‌هاي به دست آمده در اين تحقيق، از دو بخش سيماي نمونه آماري و آزمون فرضيات تشكيل شد، كه در سيماي نمونه آماري به توصيف وضعيت ديني و سازگاري اجتماعي جامعه شهري قم پرداختيم و در آزمون فرضيات جدول شماره يك ميزان ارتباط و همبستگي بين ديني بودن سازگاري اجتماعي جامعه شهري قم را نشان مي‌دهد و در آزمون فرضيات معني‌دار بودن يا نبودن ميانگين‌هاي ميزان ديني و سازگاري اجتماعي را بر حسب ويژگي‌هاي فردي و اجتماعي افراد نشان مي‌دهد و همچنين ميزان ارتباط و همبستگي بين ديني بودن و متغيرهاي واسط مدل تحليل را نشان مي‌دهد.

نتايج نهايي

نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه بين نظام ارزشي ديني جوانان و سازگاري اجتماعي و نيز بين نظام ارزشي ديني و سازگاري با متغيرهاي واسط مدل تحليل رابطه مستقيم وجود دارد.

با توجه به اطلاعات به دست آمده از پژوهش فوق جوانان 25-18 سال شهر قم از لحاظ ميزان ديني بودن، 7/68% از نظام ارزشي ديني بالا و 7/24% از نظام ارزشي ديني متوسط و 7/2% از نظام ارزشي ديني پايين برخوردارند. همچنين يافته‌هاي پژوهش به دست آمده حاكي از آن است كه جوانان 25-18 سال شهر قم از لحاظ ميزان سازگاري اجتماعي، 3/59% از ميزان سازگاري اجتماعي بالا و 39% از ميزان سازگاري اجتماعي متوسط برخوردارند.

در رابطه بافرضيه اول تحقيق مبني بر اينكه ديني بودن افراد با سازگاري اجتماعي رابطه دارد از لحاظ آماري همبستگي مستقيم بالايي را نشان مي‌دهد. بنابراين، فرضيه تحقيق تحت عنوان «هرچه ميزان اعتقادات ديني افراد بيشتر باشد ميزان سازگاري اجتماعي افراد نيز بالاتر خواهد بود» مورد تائيد قرار گرفته است.

فرضيه‌هاي بعدي تحقيق، رابطه متغيرهاي زمينه‌اي(ويژگي‌هاي فردي) با متغير نظام ارزش ديني، با استفاده از آزمون‌هاي آماري مورد ارزيابي قرار گرفت و بر اساس يافته‌ها، تاثير متغيرهاي وضعيت تأهل، وضعيت اشتغال، تحصيلات عالي، ميزان درآمد، در افزايش ميزان دين‌باوري تاييد و بنابراين فرض h1 پذيرفته شد.

بين دو نوع جنس در نگرش‌هاي مذهبي و سازگاري اجتماعي تفاوت معنادار ديده نمي‌شود و نگرش‌هاي مذهبي به طور مستقل بر سازگاري اثر گذاشته است و عامل نگرش مذهبي در دختران و پسران يكسان است و نشان مي‌دهد كه دختران گروه نمونه و پسران اين گروه به يك اندازه مذهبي هستند.

تحقيق لوين و ديگران نشان داد كه زنان به طور معناداري در سطوح بالاتر دينداري در همه سنين بوده‌اند و تغيير در گرايشات و نوع مذهب در زنان كمتر مشاهده مي‌شود.

همچنين هيز، نسكي و آلتسون به نقل از رازفر در تحقيقات خود به اين نتيجه رسيدند كه زنان نسبت به مردان مذهبي‌تر بوده و در مقابل اعتقادات مذهبي خود احساس تعهد بيشتري دارند.

در تحقيق پويا و همكاران نشان داده شد كه گرايش دختران به مسائل ديني بيشتر است.

در بعضي از تحقيقات هم تفاوت معناداري بين زن و مرد مشاهده نشده است و شايد علت آن به پرسش‌نامه‌اي كه استفاده شده مربوط باشد. چون اعتقاد بر اين است كه مذهب در تمامي امور و مسائل زندگي فردي و اجتماعي نقش موثري ايفا مي‌كند، پس ساخت پرسش‌نامه‌اي كه تمامي اين حيطه‌ها را در بر داشته باشد بسيار مشكل است و باعث تفاوت و تنوع نگرش سنج‌هاي مذهبي مي‌شود.

در رابطه با فرضيه چهارم تحقيق مبني بر اينكه بين ديني بودن و شادكامي جوانان شهر قم رابطه وجود دارد از لحاظ آماري همبستگي مثبت و مستقيم بالايي را نشان مي‌دهد. بنابراين فرضيه تحقيق: هرچه ميزان اعتقادات ديني افراد بيشتر باشد ميزان شادكامي جوانان نيز بيشتر خواهد بود مورد تاييد قرار گرفته است. اين يافته با نتايج تحقيقات گوردن آلپورت 1955، تامس جفرسون، اليسون1991 و با ديدگاه شهيد مطهري شبيه است. در ضمن افراد داراي گرايش مذهبي بالا خشنودي بيشتري از زندگي دارند، شادماني بيشتري دارند و در مواجهه با رويدادهاي رنج‌زاي زندگي پيامدهاي رواني اجتماعي منفي كمتري را نشان مي‌دهند.

در رابطه با فرضيه پنجم تحقيق مبني بر اينكه بين ديني بودن و بردباري جوانان شهر قم رابطه وجود دارد از لحاظ آماري همبستگي مثبت و مستقيم متوسطي را نشان مي‌دهد. بنابراين فرضيه تحقيق هرچه ميزان اعتقادات ديني افراد بيشتر باشد ميزان بردباري جوانان نيز بيشتر خواهد بود؛ مورد تاييد قرار گرفته است.

در رابطه با فرضيه ششم تحقيق مبني بر اينكه بين نظام ارزشي ديني و سلامت روان رابطه وجود دارد از لحاظ آماري همبستگي مثبت و مستقيم بالايي را نشان مي‌دهد. بدين ترتيب اين فرض«هرچه ميزان اعتقادات ديني افراد بيشتر باشد ميزان سلامت روان نيز بيشتر خواهد بود.» مورد تاييد قرار گرفته است.

در يك نتيجه كلي اعتقاد به مذهب، اعمال و رفتار مذهبي در تحقيقات زيادي ارتباط معنادار با سلامت روان داشته‌اند.

در رابطه با فرضيه هشتم تحقيق مبني بر اينكه بين ديني بودن و سازگاري اخلاقي رابطه وجود دارد از لحاظ آماري همبستگي مثبت و مستقيم متوسطي را نشان مي‌دهد. بنابراين فرضيه تحقيق با عنوان ميزان اعتقادات ديني افراد بيشتر باشد ميزان سازگاري اخلاقي نيز بيشتر خواهد بود، مورد تاييد قرار گرفته است.

در رابطه با فرضيه‌هاي بعدي تحقيق مبني بر اينكه بين سازگاري اجتماعي با متغيرهاي واسط مدل تحليل، رابطه وجود دارد فرضh1 تاييد شد. نتيجه مي‌گيريم كه يك رابطه قوي و مستقيم بين ميزان سازگاري اجتماعي و مولفه‌هاي تحقيق وجود دارد. يعني هرچه ميزان سازگاري اجتماعي بيشتر باشد به همان نسبت و اندازه نيز متغيرهاي واسط مدل تحليل بيشتر خواهد شد.

 

شنبه 19 خرداد 1386 - 17:31


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر