شنبه 16 آذر 1398 - 7:29
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمد عصاريان

 

گزارشي از برپايي دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر

 

حجت الاسلام موسوي هوايي: از بهترين ابزارها براي رشد انديشه ديني استفاده از قالب جشنواره‌ است

 دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر به همت معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي در تالار انديشه حوزه هنري با حضور جمعي از مسئولان و مديران فرهنگي كشور و همچنين پژوهشگران و ناشران و علاقه‌مندان به حوزه‌هاي نشر ديني برگزار شد. دو سال گذشته نيز اين جشنواره در ايام ماه محرم در تالار حجاب برگزار شده بود. در آن سال شايد نسبت به دومين جشنواره كتاب دين، ميزان استقبال‌كنندگان بيشتر و گسترده‌تر بود. استقبال عمومي از چنين جشنواره‌هايي نشانگر آن است كه حوزه‌هاي دين و انديشه به صورت جدي و به شيوه‌هاي نوين پيگيري و مورد نظر قرار مي‌گيرد.

از حياط حوزه هنري كه گذر مي‌كني دسته‌هاي چند نفره را نظاره‌گر مي‌شوي كه گرم صحبت هستند. از كنارشان گذر مي‌كني و از درب چوبي خوش‌نقش تالار انديشه داخل مي‌شوي كه در اولين نگاه قفسه‌هاي كتاب‌ها و پژوهش‌هاي برتر دومين جشنواره كتاب دين توجهت را جلب مي‌كند. به سراغش مي‌روي و دنبال نام آشنايي هستي. باز هم براي دومين بار نام استاد غلامحسين گيلاني به عنوان پژوهشگر برتر چشمانت را نوازش مي‌كند. سر مي‌گرداني و در گوشه درب غربي تالار انديشه هنرمند خوشنويس را مي‌نگري كه به قول اطرافيانش روح عشق، در جوهر و قلم او جلوه‌گر است. هويدا بيكعلي، خطاط و نقاش در گوشه‌اي بر روي صندلي فلزي خود نشسته و سر به كار تحرير دارد. فردي در كنارش ايستاده است و نجوا مي‌كند: «عشق بريز آقا! در قلمت عشق بريز.»

با هرچه عشق نام تو را مي‌توان نوشت

با هرچه رود راه تو را مي‌توان سرود...

سهيل محمودي نيز چند بيت از مجموعه شعرش را انتخاب مي‌كند و دو دستي به خطاط‌باشي مي‌دهد تا با قلم جوهرزده‌اش آن چند بيت را بر روي كاغذ منقوش زير دستش به رشته تحرير درآورد. صداي پيمان ملازاده، دبير جشنواره را مي‌شنوي كه دعوتت مي‌كند صندلي‌هاي خالي داخل تالار را با قدوم سبزت پر كني تا شاهد برگزاري دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر باشيم.

دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر مصادف شده است با روزي كه در تاريخ معاصر ما با ياد و انديشه‌هاي استاد شهيد مرتضي مطهري شناخته مي‌شود؛ نامي كه يادآور بازگشت به سرچشمه‌هاي هستي، و به ريشه‌هاست و هر آنچه به عنوان معارف ديني بدون دستبرد اغيار در اختيار ما قرار گرفته است.

سهيل محمودي كه مجري اين مراسم است، كارش را با غزلي از خواجه‌شمس‌الدين محمد حافظ شيرازي شروع مي‌كند:

دل سراپرده محبت اوست

ديده آيينه‌دار طلعت اوست...

محمودي ادامه اجراي برنامه را با ياد مرتضي مطهري پي مي‌گيرد: ياد و خاطره مرتضي مطهري براي نسل ما تداعي‌گر كسي است كه موضوعات روز را درمي‌يافت و آنها را به شيوه‌اي نوين و خلاقانه به جامعه عرضه مي‌كرد. نظر دين را پيرامون مشكلات، نيازها و حوادث موجود در جامعه استخراج مي‌كرد و تحويل ملت مي‌داد. زماني كه در نشريات آن‌موقع مسائلي پيرامون «مسئله حجاب» مطرح شد، او به صورت كاملاً زنده و شاداب با اين موضوع برخورد كرد و در ادامه با انتشار كتاب «نظام حقوق زن در اسلام» تير خلاص خود را به سمت هدف شليك كرد. حتي مواضع ايشان به سال‌هاي قبل از اين واقعه نيز برمي‌گردد. زماني كه جذابيت انديشه‌هاي ماركسيستي ميان جوانان ما جولان مي‌داد، انديشه‌هاي مطهري بود كه خط بطلاني بر اين تفكرات كشيد. تفكر مطهري تفكري ساده اما تاثيرگذار است. او با دو جلد كتاب خود «داستان راستان» بر نسل جوان آن روز خود چنان تاثير گذاشت كه تا به امروز هم ادامه دارد.

محمودي پس از ايراد سخناني پيرامون تفكرات و آثار مرتضي مطهري از دكتر خاموشي دعوت كرد تا نخستين سخنران دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر باشد.

رئيس سازمان تبليغات اسلامي:

تحول تمدن اسلامي در گروي احياي فرهنگ كتاب و كتابخواني است

دكتر خاموشي محور انديشه‌هاي پيامبر اعظم صلي‌الله‌ عليه‌وآله را نوعي دگرديسي در فرهنگ ديني و انديشه مي‌داند؛ يعني ساختن جامعه در همه ابعاد و بالابردن شعور آن در تمام سطوح.

وي با بيان اينكه ابعاد سياسي، آموزشي و اجتماعي از لزومات شعور اجتماعي است، افزود: هر انقلاب و نهضتي در حوزه سياست، اقتصاد و آموزش و پرورش متوقع مسائل فرهنگي است. از همين رو نهضت فرهنگي اسلام از اول موجبات دگرديسي را در ساخت فكر و انديشه آغاز كرد تا دين اسلام كه رسالت خود را با خواندن و آگاهي‌بخشي آغاز نمود پرچمدار آگاهي باشد.

وي در ادامه افزود: اين نهضت عظيم كه بر پايه آگاهي، دانش، معرفت و انديشه شكل گرفت منشأ تمدني شد كه از آن افرادي چون ابوريحان بيروني، ابوعلي ‌سينا، خوارزمي، فارابي و خواجه نصيرالدين طوسي و ساير انديشمندان ديگر ظهور كنند، و به‌نوعي جهان غرب مديون انديشه‌هاي آنان است.

دكتر خاموشي كليد اين تحول عظيم در تمدن اسلامي را در گروي احياي فرهنگ كتاب و كتابخواني مي‌داند و مي‌افزايد: اكنون پس از گذشت 14 قرن از ظهور فرهنگ اسلامي، شاهد تكثر و تنوع نشر ديني در كشور هستيم. به گونه‌اي كه هر انديشه‌اي به توان علمي و عمل خود در اين عرصه گام برمي‌دارد و معارف قرآن و اهل‌بيت را به جامعه عرضه مي‌كند.

رئيس سازمان تبليغات اسلامي پشتيباني مادي و معنوي از دوستداران انديشه و حقيقت را كمك به بالندگي فرهنگ ديني و نشر كتاب در حوزه دين مي‌داند و در ادامه اضافه مي‌كند: در اين ميان با برگزاري جشنواره كتاب دين اميد داريم كه با تشويق ناشران و محققان و انديشمندان، راه اعتلاي فرهنگ ديني را هموارتر كنيم.

وي در ادامه به تشريح اهداف جشنواره مي‌پردازد: يكي از مهم‌ترين اهداف برگزاري دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر معرفي آثار فاخر ديني است. چنانچه مقام معظم رهبري نيز در قسمتي از پيام خود فرموده‌اند: معرفي كتاب خوب و پديد آوردن رشته‌هاي فراوان در همه زمينه‌هاي مورد نياز و مورد علاقه، وظيفه بزرگ ديگري است كه اميد است پيش از كارهايي كه تاكنون انجام شده است مورد پيگيري قرار گيرد. از اين رو مهم‌ترين كاركرد جشنواره كتاب دين بزرگداشت انديشمندان و معرفي آثار فاخر و ارزشمند و شايسته به جامعه است.

دبير جشنواره كتاب دين:

وضعيت كيفي كتب ديني پاسخگوي نيازهاي داخل و خارج كشور نيست

پيمان ملازاده، دبير دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر سخنران بعدي مراسم بود. وي پس از ارائه گزارشي كوتاه از دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر، گفت: هنوز فرهنگ استفاده از كتاب در همه سطوح بر جامعه ما حاكم نشده است. اين موضوع به حلقه‌اي از مشكلات مربوط است كه برخي از آنها مشخص شده‌اند و برخي ديگر هنوز در ابهام و پيچيدگي به سر مي‌برند. در حوزه كتاب‌هاي ديني هم چنين زنجيره‌اي از مشكلات قابل رديابي است.

وي در ادامه به ارائه گزارشي از وضعيت بازار كار نشر كتاب‌هاي ديني پرداخت: در سال 1385 از مجموع 131/51 عنوان كتاب منتشر‌شده در حوزه‌هاي ده‌گانه علوم، سهم كتاب‌هاي ديني 1065 عنوان بوده است. اين رقم 24% توليد كل عناوين منتشر شده را به خود اختصاص مي‌دهد. يعني تعداد عناوين موضوعات دين در مقايسه با ساير حوزه‌ها جايگاه نخست را از حيث كمي به خود اختصاص داده است. اما نگاه آماري و كمي نبايد ملاك رقابت باشد.

در ادامه ملازاده توجه به چند نكته را لازم و ضروري دانست: اولاً بيش از 55% از كتاب‌هاي منتشر شده تجديد چاپي هستند. دوماً اگر حجم عظيم كتاب‌هاي منتشر شده با عناوين قرآني، نهج‌البلاغه و يا ادعيه را از اين آمار كم كنيم، شاهد سير نزولي كتب ديني خواهيم بود كه بسيار نگران‌كننده است.

وي در ادامه با طرح اين سوال كه آيا آثار ديني كه از كميت بالا برخوردارند به همان نسبت هم از كيفيت لازم برخوردارند، افزود: هم‌اكنون شاهد نوعي عوام‌زدگي در كتاب‌هاي ديني هستيم. اما در عين حال پاسخ به اين سؤال مثبت است. چرا كه در سال‌هاي قبل شاهد تأسيس موسسات تحقيقاتي نويني بوده‌ايم كه توليد كتاب‌هاي ديني را بر پايه پژوهش و تحقيق استوار كردند. به صورتي كه بهترين و فاخرترين آثار ما محصول همين مراكز تحقيقاتي‌اند و هر روز شاهد آثار گرانقدر در حوزه دين هستيم.

ملازاده وضعيت برخي از مؤسسات انتشاراتي كتب ديني منفرد را سطحي دانست و گفت: مؤسسات انتشار كتاب‌هاي ديني كه حرف اول را در اين عرصه مي‌زدند بعضاً كارهاي سطحي توليد مي‌كنند و به‌نوعي به تعبير جامعه‌شناسان خرد و طرد شده‌اند و به‌نوعي اين موسسات به سمت محدود شدن پيش مي‌روند، زيرا از پشتوانه‌هاي علمي و پژوهشي بهره نمي‌برند؛ اگرچه در اين عرصه استثناهايي هم وجود دارد.

وي با بيان اينكه وضعيت كيفي كتب ديني پاسخگوي نيازهاي داخل و خارج كشور نيست، افزود: اگر افق ديدها را نسبت به مسئوليت فرهنگي نهادهاي ديني در قبال نسل جوان، دانشجويان و نيازهاي فكري جهان اسلام و حتي غيرمسلمانان در نظر بگيريم، اين امر به سهولت مشخص است كه وضعيت كتاب‌هاي ديني هنوز به لحاظ كيفي توان پاسخگويي كامل به نيازهاي داخلي و خارجي كشور را ندارد.

دبير دومين جشنواره كتاب دين به مشكلات موجود در زمينه كتاب ديني اشاره كرد و گفت: خلأي ميان توليدكنندگان انديشه، و ديواري بين فرستنده و گيرنده وجود دارد. جشنواره كتاب دين يكي از مهم‌ترين اهداف خود را از بين بردن اين خلأ مي‌داند و مي‌كوشد تمام بضاعت خود را در مسير شناسايي آثار فاخر و نويسندگان برتر قرار بدهد.

وي در ادامه به تشريح اهداف و كاركردهاي دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر پرداخت و گفت: مهم‌ترين كاركرد اين جشنواره، تدوين گزارشي از وضعيت فرهنگي نشر ديني است. در همين زمينه نيز اثري در دست توليد است كه تا پايان سال به چاپ خواهد رسيد.

جشنواره دو سالانه كتاب دين به منظور اهدافي چون برپا مي‌شود:

-           تكريم و پاسداشت مقام نويسندگان

-           گسترش فرهنگ پژوهش در قلمرو معارف اسلامي

-           شناسايي آثار برتر و تشويق جامعه به استفاده از آن آثار

-           الگوسازي براي نسل جوان و پژوهشگران و تقويت انگيزه‌هاي پژوهشي

-           دستيابي به تصوير واقعي از وضعيت نشر و پژوهش

-           ارتباط با محققان و ايجاد مكان گفتگو و ساماندهي موضوعات جديد در زمينه‌هاي پژوهشي و گسترش فرهنگ كتاب‌خواني در نزد جوانان.

-            

دبير دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي اسلامي معيارهاي انتخاب كتاب را اينگونه برشمرد: معيارهاي انتخاب كتاب برتر در هر همايشي با توجه به اهداف آن همايش انتخاب مي‌شود كه اين اهداف مي‌تواند با ساير همايش‌هاي موازي متفاوت باشد. از معيارهاي انتخاب كتاب برتر دين مي‌توان به چند مورد اصلي اشاره كرد، از قبيل:

-           تاثيرگذاري كتاب منتخب بر فرهنگ عمومي جامعه

-           پاسخگويي كتاب به يكي از مهم‌ترين نيازهاي فرهنگي جامعه

-           درك و شناخت درست از مسائل فرهنگي و اجتماعي نويسنده كتاب

-           تاييد نسبي جوان‌گرايي و معرفي محققان جوان

-           نوآوري علمي و بديع‌بودن مباحث

-            

همچنين هيأت‌هاي داوري با همكاري دانشگاه‌ها و مراكز علمي و آموزشي به كار قضاوت پيرامون آثار شركت‌كننده در اين جشنواره پرداختند. از جمله ‌آن مي‌توان به دانشگاه باقرالعلوم(ع)، مدرسه عالي شهيد مطهري، اساتيد دانشگاه تهران و ساير دانشگاه‌ها مانند علامه طباطبايي و تربيت مدرس و همچنين بعضي از اساتيد و محققان به صورت منفرد و بهره‌گيري از پژوهش‌ها و پژوهشكده‌هاي ديگر اشاره كرد. وي با اشاره به مراحل مختلف داوري دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر گفت: در مرحله اول و دوم ارزيابي هيئت داوران، از ميان آثار رسيده حدود 85% آثار به دليل عدم انطباق با معيارهاي داوران از رده خارج شدند. در مرحله سوم كتاب‌هاي گروه‌هاي پنج‌گانه (علوم و حديث، فقه و مباني حقوق، فلسفه و كلام و عرفان و اخلاق، تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلامي و علوم ديني و علوم انساني) مشخص شدند. در مرحله چهارم آثار برگزيده با رأي هيئت داوران براي ارزيابي نهايي به كميته داوري ارسال شد و نظرات داوران به صورت مجزا در سه بخش كتاب‌ها و پژوهش‌هاي برتر، كتاب‌ها و پژوهش‌هاي شايسته تقدير و بخش ويژه پيامبر اعظم اعلام گرديد.

رئيس مؤسسه دارالحديث:

متوليان فرهنگي كشور بايد در پاسداري از قرآن و عترت بكوشند

پس از اين گزارش، حجت‌الاسلام محمدي ري‌شهري كه خود از نفرات برگزيده اين جشنواره است پيرامون مرجعيت علمي و فرهنگي اهل‌بيت در كنار قرآن به ايراد سخنراني پرداخت. وي گفت: با اشاره به حديث ثقلين، اهل‌بيت ابواب علم رسول خدا و ابواب دستيابي به حقايق قرآن كريم هستند. به تعبير ديگر تمسك به اهل بيت در كنار قرآن كريم، سبب مصونيت متمسك و متمسكان، از لغزش‌هاي علمي و فرهنگي مي‌شود. افزون بر اين در تمام اعصار چنگ انداختن به دامان اهل‌بيت در كنار قرآن كريم مي‌تواند همه نيازهاي معرفتي، علمي و فرهنگي امت اسلامي و غيراسلامي جهان را تأمين كند.

وي به نكته ديگري در حديث ثقلين اشاره كرد و گفت: قرآن و عترت دو امانت گران‌بها هستند كه توسط پيامبر اعظم صلي‌الله‌ عليه‌وآله نزد امت اسلامي به امانت سپرده شده است و از اين امت خواسته شده است كه تا روز قيامت در كنار يكديگر از آن پاسداري كنند. اين موضوع به آن معناست كه قرآن كريم كه خود پيام تكامل مادي و معنوي و سعادت دنيوي و اخروي انسان‌ها را به همراه دارد نمي‌تواند جدا از عترت باشد.

حجت‌الاسلام ري‌شهري يادآور شد: با توجه به برپايي اين جشنواره، ما چگونه مي‌توانيم از اين دو امانت پاسداري كنيم؟ گذشتگان ما پيرامون اين امانت چه كردند و وظيفه ما چيست؟

وي با تشريح وظايف مراكز فرهنگي و متوليان امر فرهنگ در كشور پيرامون پاسداري از اين دو امانت گفت: حوزه‌هاي علميه و مراكز فرهنگي، سازمان‌هاي فرهنگي به‌خصوص سازمان تبليغات اسلامي و همه ارگان‌هايي كه به‌نحوي مسئوليت فرهنگي دارند بايد در پاسداري از اين دو امانت بكوشند. وظايف اصلي اين مراكز داراي 2 جنبه است: اول آنكه پژوهش در جهت دستيابي به معارف اسلامي را سرلوحه كار خود قرار دهند. اين مهم‌ترين وظيفه مراكز فرهنگي ماست كه چگونه حقايقي را كه در هر عصر وجود دارد بنا بر تناسب بتوانند از قرآن و عترت دريافت كنند.

رئيس موسسه دارالحديث با اشاره به اينكه قرآن در هر عصري مي‌تواند پاسخگوي نيازهاي آن زمان باشد افزود: قرآن در هر زمان مي‌تواند جوابگوي نيازهاي آن عصر باشد، به شرطي كه پژوهشگر توانايي پژوهش‌هاي مورد نياز را براي استخراج حقايق قرآني را داشته باشد. نكته ديگري كه قابل ملاحظه است ارائه مناسب معارف ناب اسلام به جوامع مختلف داخلي و خارجي كشور است.

وي به بيان هنر استاد مطهري در اين زمينه پرداخت و گفت: هنر استاد مطهري در هر دو زمينه بود؛ يعني هم در استخراج حقايق ناب از دل قرآن و سنت هنرمند بودند و هم در ارائه آن به اقشار مختلف. مطهري در زمينه دستيابي و ارائه حقايق قرآن و عترت يك الگوست.

وي در ادامه افزود: اگر ما در اين دو زمينه موفق باشيم در واقع پژوهشگران، نويسندگان و به‌طور كلي دستگاه فرهنگي ما به فرموده امام هشتم مورد رحمت خداوند قرار خواهند گرفت. (خدا رحمت كند كسي را كه امر ما را احيا كند.) احياگران امر اهل بيت چيزي جز جهاني‌كردن حكومت اهل بيت نيست. يعني زمينه‌سازي براي حكومت جهاني اسلام به رهبري مهدي موعود.

حجت‌‌الاسلام رشاد:

بايد مراتب نوآوري در ساحت‌هاي مختلف علوم ديني شفاف شود

حجت‌الاسلام رشاد ديگر سخنران مراسم بود كه به ايراد سخنراني پرداخت. وي به نوآوري در كتب ديني اشاره كرد و به دكتر خاموشي پيشنهاد كردند در جشنواره سوم كتاب دين، اساس برپايي و داوري آثار را بر پايه نوآوري در 4 زمينه زير قرار دهند:

 

1-   نوآوري در تخصصي‌شدن حوزه دين.

2-   نوآوري در مفاهيم ديني، استنباط و استخراج گزاره‌هاي جديد از منابع معتبر.

3-   نوآوري در زمينه تفسير و انتقال دين به غير.

4-   نوآوري در تحقيق و بهينه شدن در ذهن و زندگي.

 

 وي با بيان اينكه اين چهار مورد نوآوري بايد در كتب ديني ما لحاظ شود افزود: امروز با توجه به وجود نهضت جنبش نرم‌افزاري و توليد علم، نوآوري يك آرمان و يك اصل راهبردي و يك سياست اصلي در تصميم‌گيري‌هاي كليدي كشور محسوب مي‌شود. همه ما نوآوري مي‌كنيم و نظريه مي‌دهيم. كمتر اهل قلمي را داريم كه يك مقاله كوتاه ننويسد و مدعي نوآوري در اثر خود نباشد. بايد مراتب نوآوري را در ساحت‌هاي مختلف علوم ديني به صورت كاملاً شفاف تعريف و كشف كنيم.

 

وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي:

همه عرصه‌هاي ما گره خورده به دين هستند

وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي هم كه دقايقي قبل از پايان سخنراني حجه‌الاسلام رشاد با گروه گسترده مخاطبين خود وارد تالار انديشه شده بود پشت ميكروفون قرار گرفت.

 

صفارهرندي سخنان خود را با يادي از استاد شهيد مرتضي مطهري آغاز كرد: مرتضي مطهري دو حق بزرگ بر گردن ما دارد؛ اول اينكه نوعي نوشتار را در باب مسائل ديني باز كرد و به ديگران آموخت كه چگونه از تازه‌ترين و محكم‌ترين بيان براي مقولات بسيار پيچيده در دنياي معرفتي اسلامي استفاده كنند. دومين حركت بزرگ استاد شهيد رونق بخشيدن به كتاب و كتابخواني ميان جوانان بود. حقيقتاً تا قبل از شهادت ايشان كمتر كتابي را داشتيم كه بتواند به تيراژ عمومي برسد و خود اين امر مقدمه كتابخواني مردم شد.

در ادامه وزير ارشاد به بحث در موضوع كتاب دين پرداخت و گفت: در باب كتاب دين از بدو خلقت تا به امروز و آنچه كه به تدريج شامل تحول شكلي بوده است، اين بود كه در گذشته‌هاي دور تفكيكي از نوع امروزي در اين باب شاهد نيستيم. رجوع به آثار مكتوب هزارساله گواه بر اين مدعاست كه سرگذشت پيشين كتاب به شدت با مقوله دين گره خورده است و به جرئت مي‌توان گفت كتاب‌هاي ادبي هزارساله ما بسيار بيشتر از كتاب‌هاي امروزه ديني هستند. مثنوي، ديوان حافظ، گلستان و بوستان سعدي نمونه‌اي از اين دست آثار هستند. به همين نسبت هم در مقاطعي از زمان دين از ساحت مسائل اجتماعي و زندگي روزمره مردم به كناري نهاده شد. سرچشمه اين اتفاق را شايد بتوان از آثار نوشته شده بعد از رنسانس در كشورهاي اروپايي دانست كه به كشورهاي غيراروپايي هم سرايت كرد. به همان نسبت هم تفكيك كتاب‌هاي ديني و غيرديني نيز برجسته شد.

صفارهرندي به مخالفت با تقسيم‌بندي كتاب‌هاي ديني و غيرديني پرداخت و گفت: اگر قرار است در عرصه اسلامي دين حكمراني كند، در آن صورت غايب بودن دين در برخي عرصه‌ها بي‌معنا است. همه عرصه‌هاي ما گره خورده به دين هستند. وي با اشاره به نسبت دين در عرصه‌هاي فرهنگي يادآور شد: زماني كه ما گزارش سالانه توليد و چاپ كتب را مطرح كرديم، آمار كل كتاب‌هاي منتشر شده ما 53000 عنوان بود كه نسبت به سال گذشته‌اش 7 تا 8 هزار عنوان فزوني داشته است. سريعاً عده‌اي واكنش نشان دادند كه اين رشد دليل بر افزايش كتب ديني است.

صفارهرندي اين سخن را اتهامي بر پيشاني مديريت فرهنگي دولت نهم دانست و افزود: به هيچ عنوان در صدد رفع اين اتهام برنيامدم؛ اتهام شيريني است، اما بايد همين نگرش را هم اصلاح كرد. اگر قرار باشد در اين كشور حكومتي حكمراني كند كه به نام خدا و براي اجراي احكام خدا حكم مي‌راند، مگر ممكن است هيچ‌كدام از مفاهيمي كه در دسترس نظام است نسبتش با دين معلوم نباشد. لذا در عرصه‌هاي مختلف از قبيل هنر، اقتصاد، سياست و روابط بين‌الملل مستغني از حكم خدا نيستيم و تمامي كتاب‌هاي ما كتاب ديني مي‌شود.

وي با اشاره به كارهاي انجام نشده زياد در اين بخش تصريح كرد: چقدر خوب و مفيد است كه نمايشگاه‌هاي كتاب ما، ويتريني باشد براي عرضه نداشته‌هاي ما.

معرفي مؤلفان و پژوهشگران برتر

پس پايان سخنراني صفارهرندي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي دولت نهم در دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر، نوبت به اعلام اسامي نفرات برتر در سه بخش كتاب‌ها و پژوهش‌هاي برتر، كتاب‌ها و پژوهش‌هاي شايسته تقدير، و بخش ويژه پيامبر اعظم رسيد. در اين هنگام مجري مراسم از استاد دكتر محقق، دكتر خاموشي رياست سازمان تبليغات اسلامي ، حجه‌الاسلام موسوي هوايي معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي، مخبر دزفولي، پيمان ملازاده دبير جشنواره ، حسيني بوشهري مدير حوزه علميه قم، حجه‌الاسلام محمدي ري‌شهري و همچنين صفارهرندي وزير فرهنگ و ارشاد دعوت كرد كه براي اهداي جوايز به برگزيدگان به روي صحنه بروند.

هرچند نام صفارهرندي در ابتدا از زبان سهيل محمودي شنيده نشد اما با صداي حضار محمودي متوجه شد كه فردي را از قلم انداخته است و اسامي نفرات دعوت شده را مجدداً‌ خواند.

جايزه نفرات برتر عبارت بود از لوح تقدير به همراه تنديس مطهر و 20 سكه طلا منقوش به سال پيامبر اعظم كه توسط سازمان تبليغات اسلامي تهيه شده بود. همچنين پس از كلي چانه‌زني ميان رياست سازمان تبليغات اسلامي و ري‌شهري سفر حج عمره نيز به برگزيدگان تعلق گرفت و هزينه آن به صورت مساوي ميان دو متولي آن (ري‌شهري و خاموشي) تقسيم گرديد. همچنين به نفرات بخش ويژه نيز همين هدايا تعلق گرفت. هداياي نفرات برتر شايسته تقدير 10 سكه و يك حج عمره را كم داشت.

اسامي نفرات برگزيده بخش اول يعني كتاب‌ها و پژوهش‌هاي برتر به اين ترتيب است:

1-   استاد غلامحسين گيلاني

استاد غلامحسين گيلاني در سال 1313 در گيلان استان اصفهان پابه عرصه گيتي نهاد. در سال 1355 دكتراي خود را در رشته فلسفه با دفاع از پايان‌نامه خود با عنوان قواعد كلي فلسفي در فلسفه اسلام گرفت و سپس در دانشگاه تهران مشغول به تدريس شد. برخي از آثار منتشر شده از وي عبارتند از:

-      منطق و معرفت در نگاه احاديث

-      ماجراي عشق فلسفي در جهان اسلام

-      دفتر عقل و غايت در جهان اسلام و فقه

وي در دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر با پژوهش «خواجه نصيرالدين طوسي، فيلسوف گفت‌وگو» به عنوان پژوهشگر برتر شناخته شد.

2-   حجت‌الاسلام محمدي ري‌شهري

وي در سال 1329 متولد شد. او از سال 1339 تا 1359 در حوزه علميه قم و نجف مدارج تحصيلي و علمي خود را بدست آورد. سطوح عاليه علمي را نزد اساتيدي از قبيل: مرحوم حاج شيخ محمد علي اراكي، حاج شيخ حسين بهجت خراساني، حاج ميرزا علي مشكيني، مرحوم حاج شيخ جواد تبريزي، مرحوم حاج شيخ جواد گلپايگاني و مرحوم حاج شيخ مرتضي حائري سپري كرد. وي پس از 10 سال حضور در علوم فقه و اصول به درجه اجتهاد نائل شد. او فعاليت‌هاي فرهنگي خود را به صورت همزمان با فعاليت‌هاي اجتماعي انجام مي‌داد. وي با راه‌اندازي موسسه فرهنگي دارالحديث به احياي سخنان اهل بيت پرداخت. از وي تاكنون 5 عنوان كتاب منتشر شده است كه برخي از آنها عبارتند از:

-      ميزان الحكمه (10 مجلد)

-      دانشنامه ميزان‌الحكمه (7 مجلد)

-      دانشنامه احدايث اسلامي (7مجلد)

-      دانشنامه امام علي عليه‌السلام (10 مجلد)

-      حكمتنامه جهان

-      حكمتنامه امام حسين عليه‌السلام (2 مجلد)

-      خردگرايي در قرآن و حديث

-      ماه خدا

-      سياستنامه امام علي عليه‌السلام

وي به دليل انتشار 20 مجلد كتاب مرجع در زمينه علوم قرآني و حديث طي سال‌هاي 84 و 85 به عنوان پژوهشگر برتر انتخاب شد.

در بخش ترجمه برتر:

3-   استاد احمد نمائي

او در سال 1317 در طبس متولد شد. وي در سال 1347 مدرك كارشناسي زبان و ادبيات انگليسي را دريافت كرد. وي در سال 1362 به عنوان مترجم در دنياي پژوهش‌هاي اسلامي مشغول به خدمت گرديد.

از آثار وي مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

-      گياهان و قرآن

-      وهابي‌گري

-      جانشيني حضرت محمد صلي‌الله عليه و آله

-      امر به معروف و نهي از منكر در انديشه اسلامي

كتاب برگزيده وي در زمينه ترجمه در دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر «ترجمه كتاب امر به معروف و نهي‌از منكر در انديشه اسلامي» است.

4-   خانم دكتر بهجت يزدخواستي

دكتر بهجت يزدخواستي در سال 1335 متولد شد. وي به همراه همسرش در مقطع كارشناسي تا دوره دكترا را در فرانسه در رشته جامعه‌شناسي گذراند. وي پس از بازگشت به ايران تحقيقات پيرامون زنان و حجاب را آغاز كرد. وي با ارائه مقالات علمي در مجامع بين المللي از هويت زن مسلمان ايراني دفاع كرد.

نمونه‌اي از آثار وي عبارتند از:

-      زنان و تمهيدات اجتماعي

-      فراسوي حجاب (به زبان فرانسه)

كتاب برگزيده وي «فراسوي حجاب» مي‌باشد.

5-   حجت‌الاسلام رضا اسلامي

رضا اسلامي در سال 1342 متولد شد. وي دوره فقه و مباني حقوق را با موفقيت گذراند. از آثار وي مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

-      منطق اجتماع

-      ماهيت حكم ظاهري

-      مدخل علم فقه

-      درآمدي بر فقه اسلامي

كتاب برگزيده وي در حوزه فقه و مباني حقوق كتاب «مدخل علم فقه» مي‌باشد.

6-   محقق دكتر حسين كچوييان

وي در سال 1328 متولد شد. او همزمان به مطالعه علوم حوزوي، فلسفي و دروس دانشگاهي پرداخت. وي دكتراي جامعه شناسي خود را از دانشگاه منچستر انگلستان پس از دفاع از پايان‌نامه خود با موضوع «جامعه‌شناسي دين بعد از تجدد» دريافت كرد.

از آثار وي مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

-      مولفه‌هاي هويت ملي

-      سنت و تجدد

-      علم و جامعه‌شناسي معرفت

-      روشنفكران و شكست در پيامبري

-      كند و كاو در ماهيت معمايي ايران

-      نظريه جهاني‌شدن بر دين

كتاب «نظريه جهاني شدن بر دين» حاصل پژوهش‌هاي وي به عنوان كتاب برتر شناخته شد.

7-   محمدرضا رضائي‌نيا معلم

كتاب او تحت عنوان «باروري‌هاي پزشكي از ديدگاه فقه و حقوق» كتاب برتر اين جشنواره معرفي شد.

8-   محمدتقي تقي‌پور

تقي‌پور در سال 1339 متولد شد. از سال 1360مطالعات و پژوهش‌هاي خود را در زمينه مطالعات فلسطين آغاز كرد.

عناوين برخي از آثار او به شرح زير است:

-      توطئه جهاني، پژوهشي راجع به صهيونيسم

-      سازمان‌هاي يهودي و صهيونيستي در ايران

-      پس ‌پرده هولوكاست

-      ساواك و دست‌هاي اطلاعاتي اسرائيل

به پاس قدرداني از زحمات ايشان پيرامون دفاع از ملت مظلوم فلسطين وي را به عنوان پژوهشگر برگزيده با كتاب «پس‌ پرده هولوكاست» معرفي كردند.

در بخش ويژه پيامبر اعظم(ص) جشنواره كتاب دين 3 برگزيده داشت:

1-   دكتر محمد سپهري

دو كتاب برگزيده از وي كتاب امام علي عليه‌السلام و خوارج و كتاب سيرت جاودانه مي‌باشد كه در اين بخش به عنوان مولف برتر برگزيده شد.

2-   حجت‌الاسلام محمدحسن قدردان ملكي

وي در سال 1344 به دنيا آمد. وي پس از گذراندن دروس در حوزه فلسفه و كلام اسلامي به تحقيق و فلسفه مشغول شد. عناوين چند اثر منتشر شده او به شرح زير است:

-      نگاه سوم به جبر و اختيار

-      عقل عليت در فلسفه و كلام

-      آيين خاتم رويكردي كلامي و فلسفي به نبوت

كتاب آيين خاتم اثر استاد  ملكي به عنوان ديگر كتاب برتر جشنواره معرفي شد.

3-   حجت‌الاسلام احمد امامي

وي كه متولد سال 1354 است به عنوان جوان‌ترين برگزيده دو دوره برگزاري جشنواره معرفي شد. وي با كتاب ترجمه سيرت و سنت رسول اعظم صلي‌الله عليه و آله به عنوان پژوهشگر برتر انتخاب شد.

و اما در بخش كتب و پژوهش‌هاي شايسته تقدير اسامي نفرات برگزيده به شرح زيراست:

1-   حجت‌الاسلام ابوالقاسم علي‌دوست با كتاب فقه و عرف

2-   دكتر احمد حاجي ده‌آبادي با كتاب قواعد فقه ديات

3-   حجت‌الاسلام سيدمحمد مدني بجستاني با كتاب فرهنگ كتب حديث شيعه

4-   حجت‌الاسلام محمدعلي قاسمي با كتاب فقيهان امامي و عرصه‌هاي ولايت فقيه

5-   خانم مهناز شايسته‌فر با عرضه كتاب‌هاي فاخر در زمينه هنر اسلامي

6-   حجت‌‌الاسلام سيدمحمود مرعشي نجفي با همكاري محمد اسفندياري با كتاب موسوعه الامامه

پس از اعلام اسامي نفرات برگزيده دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر، ميزهاي چيده شده در صحن حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي پذيراي مهمانان مراسم بود.

در ادامه برنامه با چند صاحب نظر در حوزه ادبيات و علوم ديني گفت‌وگو كرديم كه در ادامه مي‌آيد:

سهيل محمودي:

كتاب‌هاي ديني ما شديداً از فقر ادبيات رنج مي‌برند

سهيل محمودي چهره شناخته شده در حوزه ادبيات كشور است. وي در دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر به عنوان مجري برنامه شركت داشت. او كه به تازگي كتابي ديني در حوزه جوان و نوجوان منتشر كرده است (شادي ستاره‌هاي يك قصه قرآني)، از سطحي‌نگري كه توسط برخي از افراد در عرصه كتاب دين صورت مي‌گيرد گله‌مند است.

محمودي عوام‌زدگي را مهم‌ترين تهديد در حوزه كتاب دين مي‌داند و محتواي كتب ديني را بسيار ضعيف تلقي مي‌كند. وي در اين ارتباط گفت: ما مي‌توانيم متون ديني قوي و تاثيرگذار و مردمي داشته باشيم، اما متاسفانه كتب ديني عوام‌زده داريم.

وي با متفاوت دانستن دو مقوله مردمي بودن و عوام‌زدگي، در ادامه گفت: كتابي مانند كتاب حجاب استاد مطهري كتابي مردمي بود، اما برخي از كتاب‌هاي ديني ما در ويترين كتاب‌فروشي‌ها، كتبي عوام‌زده و سطحي هستند كه سطح توقع مردم را از دين پايين مي‌آورند.

اين صاحبنظر، عواملي را كه باعث رشد سطح متون ديني ما مي‌شود اينگونه برشمرد: به اعتقاد من بايد در سطح جامعه جوان ما يك نيازسنجي كامل و صحيح انجام بگيرد تا بدانيم جامعه ما به چه مقولات ديني نيازمند است. مفاهيمي مانند اخلاق، تطبيق دين با تحولات اجتماعي و ادبيات ديني نيازهاي اصلي جامعه ما هستند. اين موارد عوامل رشد سطح متون ديني ما هستند حالا ممكن است از فرم شروع شود و به محتوا ختم شود يا بالعكس.

اين شاعر معاصر، پيوند جوان و نوجوان با متون ديني را در گرو تولد يك زبان و ادبيات جديد پيرامون متون ديني مي‌داند و مي‌افزايد: نسل جديد نسل تكنولوژي است اما همين تكنولوژي هم نياز به ادبيات جديد دارد. متاسفانه كتاب‌هاي ديني ما شديداً از فقر ادبيات رنج مي‌برند. ما امروزه چيزي با عنوان ادبيات جديد در حوزه علوم ديني نداريم. چه تعداد به شما كتاب‌هاي ديني نشان بدهم كه غلط‌هاي ساده و مصطلح دارند. اين موضوع تازه اولين پايه ادبيات است؛ هزاران فرم و تكنيك ادبي وجود دارد كه متون ديني ما از آن بي‌بهره‌اند.

سهيل محمودي كتاب‌هايي از استاد مطهري، دكتر شريعتي،‌ مهندس بازرگان و علامه طباطبايي را از مهم‌ترين كتب در حوزه دين مي‌داند كه داراي ادبيات، فرم و تكنيك خاص خودشان هستند.

 

مهناز شايسته‌فر، پژوهشگر:

رشته هنرهاي اسلامي ناشناخته است

مهناز شايسته‌فر، ديگر پژوهشگر شركت‌كننده در مراسم دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر بود كه در اين مراسم نام او به عنوان «پژوهشگر شايسته‌ تقدير» به دليل ارائه آثار فاخر در زمينه هنر اسلامي خوانده شد. وي داراي دكتراي پژوهش و هنر از انگلستان مي‌باشد. او از سال 1377 در دانشگاه تربيت مدرس استخدام شده و تا به امروز مشغول به فعاليت در اين دانشگاه مي‌باشد. وي هم اكنون در رشته پژوهش و هنر در مقطع دانشياري مشغول به تحصيل مي‌باشد. شايسته‌فر هدف از ورود به حوزه دين و پژوهش در مقوله‌هاي هنر اسلامي را علاقه‌مندي و تخصص‌اش در اين رشته عنوان مي‌كند:

شناختي كه طي 7 سال اقامت من در خارج كشور پيرامون پژوهش‌هاي انجام شده طي صدها سال گذشته در مورد ايران و تمام كشورهاي اسلامي به دست آوردم، من را ترغيب كرد كه در اين عرصه قدم بردارم.

شايسته‌فر علت انتخاب رشته هنرهاي اسلامي را ناشناخته بودن اين رشته ميان ساير پژوهشگران عنوان مي‌كند و در ادامه مي‌افزايد: سعي كردم نهضتي جديد در اين زمينه بوجود بياورم. به ترجمه‌هاي كتاب‌هاي نفيسي كه در اين زمينه توسط محققين شرق‌شناس تاليف شده بود رجوع كردم كه شامل زمينه‌هايي از قبيل معماري اسلامي، خوشنويسي اسلامي، سفالگري، فلزكاري، منسوجات اسلامي و‌... مي‌شود.

آخرين كتاب ترجمه شده توسط او معراج‌نامه تاليف خانم ماري‌رسيگا است كه بصورت خطي است و در كتابخانه ملي پاريس نگهداري مي‌شود.

مهناز شايسته‌فر وضعيت متون ديني را مثبت ارزيابي مي‌كند و ادامه مي‌دهد: البته همگان به اين نتيجه رسيده‌اند كه اگر بخواهيم مستقيماً تفكري را به جامعه القا كنيم به‌خصوص اگر جامعه هوشمند و جوان باشد به نتيجه‌اي نخواهيم رسيد.

وي به تفكيك ميان محققان شرق و غرب پرداخت و گفت: تفاوت محققان شرق با محققان غرب در اين است كه محققان غربي به ظواهر امر بيشتر توجه دارند اما شرقي‌ها بيشتر درون‌نگر هستند. وقتي ما بحث محتوايي و معنايي را در آثار مذهبي رعايت كنيم مي‌توانيم آثار ارزشمند مذهبي را از قبيل كتيبه‌هاي قرآني، حديث، و مطالعات در زمينه‌هاي قرآن و حديث را در سطح بالايي توليد كنيم. مطالعه هنر اسلامي در واقع مطالعه هنر مفاهيم و احكام و دستورات اسلامي است.

وي در ادامه به دغدغه‌هاي خود اشاره مي‌كند و مي‌گويد: مهم‌ترين دغدغه ما در حال حاضر دغدغه مالي است، دغدغه بي‌توجهي است. وي اذعان كرد موسسات فرهنگي و متوليان فرهنگي ديني از متون اسلامي حمايت مي‌كنند اما وزارت ارشاد را از اين امر مستثني دانست و گفت: براي حمايت از يك كتاب بايد بارها براي وزارت ارشاد نامه‌نگاري كنم، بلكه جوابي دريافت كنم كه در اكثر مواقع هيچ جوابي دريافت نكرده‌ام و اگر هم در زماني جوابي داده شده است آنقدر زمان آن طولاني شده است كه كتاب را با چند وام بانكي به چاپ رسانده‌ام و زير بار قسط آن هستم.

 

معاون پژوهشي و آموزشي:

يكي از بهترين ابزارها براي رشد انديشه ديني استفاده از قالب جشنواره‌ است

دو دوره برپايي جشنواره كتاب دين به همت معاونت آموزشي و پژوهشي سازمان تبليغات اسلامي برگزار شده است. از همين رو به سراغ معاون آموزشي و پژوهشي سازمان تبليغات اسلامي حجت‌الاسلام موسوي هوايي رفتيم تا با نظرات وي راجع به ضرورت و كيفيت برگزاري دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر آشنا شويم.

موسوي هوايي ضرورت برگزاري دومين جشنواره كتاب دين و پژوهش‌هاي برتر را طرح انديشه و تفكر جديد در اين عرصه دانست و افزود: يكي از ابزارهايي كه مي‌توانيم از آن براي رشد طرح و افكار و انديشه ديني استفاده كنيم قالب جشنواره‌هاست. هدف ما جلب نظر فرهيختگان و فرهنگيان جامعه و آن قشري است كه اهل رشد و سلوك كمال در قالب مباحث ديني و جديد پژوهشي در حوزه دين هستند. بهترين راهكار براي دسترسي به اين هدف استفاده از ابزارهايي مانند برپايي جشنواره‌هاست.

موسوي هوايي نگاه سازمان تبليغات اسلامي درباره ملاك و معيارهاي كتاب‌هاي ديني را به اين صورت مي‌بيند: ملاك و معيارهاي سازمان تبليغات اسلامي براساس مصوبات شوراي انقلاب فرهنگي  و نظر مقام معظم رهبري و مباحث كلي نظام برگرفته مي‌شود. مسئله بعدي آشنا شدن با كتاب‌هايي است كه گرايش ديني در جامعه دارند.

وي وضعيت جشنواره كتاب دين را در دومين تجربه‌اش مثبت ارزيابي مي‌كند و معتقد است در اين دوره كارها سريع‌‌تر و بهتر ارزيابي شدند: در اين دوره كارها سريع‌تر و بهتر از دفعه قبل انجام شد. ما در دوره اول، نمايشگاه انتشارات و كتب ديني را داشتيم كه بسياري از فرصت‌ها را از ما گرفت. بنابراين در جشنواره دوم قسمت برپايي نمايشگاه را حذف كرديم. امسال متمركز شديم روي پژوهش‌هاي برتر كه بسيار هدفمند و مثبت پيش رفت.

معاون پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي پيرامون وضعيت كيفي آثار شركت‌كننده در اين دوره گفت: آثار خوبي به جشنواره ارسال شد. اما بطور كلي در سطح نشر ديني در كشور ما بايد يك رويكرد جديد و قوي داشته باشيم.

وي در خصوص علت قرار گرفتن پژوهش‌هاي برتر در كنار كتاب دين در جشنواره دوم كتاب دين گفت: پژوهش‌هاي برتر بخش‌هايي است كه در نشر ديني به دلايل مختلف چاپ نمي‌شوند. سازمان تصميم بر اين گرفت كه پژوهش‌هاي برتر هم بيايد و يك گام جلو بگذارد تا بتوانيم بوسيله خود معاونت پژوهشي و آموزشي يا انتشارات اميركبير يا سوره مهر دست به چاپ پژوهش‌هاي برتر بزنيم.

وي ايجاد روح عشق‌ورزيدن به كتاب و انس با كتابخواني را اصلي‌ترين وسيله ترغيب جوانان به سمت مطالعه و به‌خصوص مطالعه كتب ديني مي‌داند.

موسوي هوايي در ادامه به تشريح چگونگي انجام اين عمل پرداخت و گفت: ما از لحاظ معرفي اسوه‌هاي مختلف علمي و ادبي مي‌توانيم جوانان را به سمت مطالعه و كتابخواني ترغيب كنيم. با برگزاري جشنواره‌ها، مسابقات كتابخواني در اردوهاي مختلفي كه از طرف معاونت پژوهشي و آموزشي يا آموزش و پرورش ترتيب داده مي شود مي‌توان شاهد رشد در اين عرصه باشيم.

 

 

دوشنبه 17 ارديبهشت 1386 - 17:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری