يكشنبه 29 مرداد 1396 - 16:12
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عصاريان

 

از متن ايراني گريزان بودم

 

اشاره: محمود صابري كارگردان و بازيگر تئاتر، از سال 66 فعاليت هنري خود را در زمينه تئاتر و سينماي جوان آغاز كرد. پس از تحصيل در رشته بازيگري به عنوان مدير توليد و تهيه‌كننده در چند سريال تلويزيوني شركت داشته است. سپس تحصيلات خود را در رشته كارگرداني تئاتر ادامه داد و در 12 نمايش به عنوان بازيگر و كارگردان ايفاي نقش كرد. از آثار كارگرداني شده توسط او مي‌توان به نمايش جزيره و متن خارجي، آخرين شمارش معكوس(دفاع مقدسي)، ستاره، ماه، چاه(اجتماعي) و... اشاره كرد. نمايش ديني "حورا" آخرين ساخته محمودصابري است كه مدتي است در تالار انديشه حوزه هنري به روي صحنه مي‌رود. به بهانه اجراي اين نمايش به گفت‌وگو با او پرداختيم.

1- وضعيت تئاتر امروز ايران را چگونه مي‌بينيد؟

آسيب شناسي تئاتر ايران كار بنده نيست و نمي‌خواهم فقط مشكلات را بازگو كنم و انرژي هدر بدهم.

گاهي مشكلات تئاتر به نظر مسئولان و صاحب‌نظران غيرقابل حل جلوه مي‌كند ولي به اعتقاد بنده مشكل غيرقابل حل وجود ندارد. مشكل تا زماني كه مشكل است قابل حل است و سختي و مرارت حل مشكلات است كه ما را وادار به ابراز نظر به اين صورت مي‌كند. هنگامي كه مدير مناسب، ابزار و توانمندي لازم در كنار يكديگر قرار گيرند، مشكلات به راحتي قابل حل خواهد بود. اگر بخواهيم به صورت فهرست‌وار به مشكلات تئاتر امروز ايران اشاره كنيم مهم‌ترين مشكلي كه جامعه تئاتري ما با آن دست و پنجه نرم مي‌كند كمبود فضاي نمايشي است. يك مجموعه سالن(تئاتر شهر) چندين سال قبل از انقلاب راه‌اندازي شده است و بعد از انقلاب هم هيچ فضاي ديگري به آن اختصاص داده نشده است. عده‌اي بر اين باورند كه بايد كنار آمد. چرا؟ معضلي كه قابل حل مي‌باشد چرا بايد با آن كنار آمد. اگر افزايش بودجه يكسال تئاتر را اختصاص به ساخت فضاي تئاتر بدهيم. شاهد رشد قابل توجهي در تئاتر كشور خواهيم بود. كميت را افزوده‌ايم و كيفيت را دست نزده رها كرده‌ايم، در حال حاضر هم كه از 7 سالن مجموعه سالن‌هاي تئاتر شهر 3 سالن غيرقابل استفاده اعلام شده است و 4 سالن ديگر هم در دست بازسازي مي‌باشد.

2- اكثر مديران عرصه‌هاي هنري (به صورت خاص هنر تئاتر) از تخصيص بودجه گله‌مندند.

سازمان مديريت وقتي قصد دارد بودجه لازم براي ارگان‌هاي مختلف فرهنگ و هنر كشور را تنظيم كند از طرح و برنامه‌هاي مراكز هنري مربوطه استفاده مي‌كند و بر اساس آن بودجه لازم را به آن مركز هنري اختصاص مي‌دهد.

مديران بايد در طرح‌ها و برنامه‌هاي خود به صورت كاملاً جدي موضوع فضاي اجرايي تئاتر كشور(ساخت سالن‌ها) را پي مي‌گرفتند. البته يك سري از مشكلات هم به يكديگر مرتبطند. مثلاً كارشناس سازمان مديريت قصد دارد بودجه خاصي را به حوزه تئاتر كشور اختصاص دهد. از خود اين سوال را مي‌پرسد كه پولي كه در اين زمينه صرف مي‌شود چه ميزان بازدهي فرهنگي براي كشور خواهد داشت؟ طبيعتاً كسي كه با فرهنگ كشور آشنا نباشد و در آن دستي نداشته باشد و از كيفيت‌هاي اين حوزه اطلاعي نداشته باشد كميت را پر رنگ‌تر مي‌كند. مي‌پرسد تئاتر به عنوان يك كالاي فرهنگي چه ميزان پاي مخاطبان را به سالن‌ها باز مي‌كند و فرهنگ كشور را گسترش مي‌‌دهد؟ از خود و اطرافيانش سوال مي‌كند در سال چند بار براي ديدن تئاتر به سالن‌هاي شهر مراجعه كرده‌اند؟ بنابراين جواب هيچ وقت است. خوب به اين نتيجه مي‌رسد كه چرا بايد در اين حوزه سرمايه‌گذاري كرد. ايراد و معضل تنها معطوف به تئاتر ما نمي‌شود ايراد از فرهنگ ماست. اگر آن كارشناس تئاتر را مي‌شناخت و با كيفيت‌هاي اين حوزه آشنا بود مي‌رفت و تئاتر را مي‌ديد. وقتي مي‌ديد ضرورت وجودي اين هنر را هم حس مي‌كرد و وقتي ضرورت را حس مي‌كرد در تخصيص بودجه هيچ شكي هم به خود راه نمي‌داد.

3- با توجه به اينكه تئاتر به صورت امروزي آن كمتر از 100 سال است كه در ايران اجرا مي‌شود و اصالتاً تئاتر را متعلق به ايران نمي‌دانند آيا مديران و هنرمندان پيرو رسالت حرفه‌اي خود در زمينه معرفي تئاتر به مخاطب عام جامعه موفق عمل كرده‌اند؟

به اعتقاد بنده تئاتر براي انسانيت و بشريت است. هنر در فطرت بشر بوده است و نمي‌توان گفت ساختار امروزي تئاتر به تأسي از غرب مي‌باشد. اگر غرب همه چيزش را به ما تحميل كرد آيا تئاتر را تحميل كرد؟ اين موضوع پذيرفتني نيست. آيا تئاتر همان ساختار دراماتيك است كه آنان به ما داده‌اند؟ بخش اعظم تئاتر ادبيات نمايشي آن است. قصه و داستان است. بشر از زماني كه پا به دنيا گذاشت با اعضا و حركاتش پانتوميم بازي مي‌كرد.

زبان او، زبان حركت بوده است. غرب تافته جدابافته‌اي نيست. آنها آدم بودند و ما هم آدم هستيم. مشكل تاريخ تئاتر ايران عدم ثبت تاريخ تئاتر ماست. تاريخ تئاتر ايران ثبت نشده است صحيح است. 100 سال است كه تاريخ تئاتر ايران ثبت شده است ولي اين موضوع كه قبلاً ثبت نشده است. به معني آن نيست كه تئاتري وجود نداشته است. معني آن اين است كه اهميتي براي ثبت آن قائل نبوده‌اند كه مي‌تواند دلائل مختلفي داشته باشد. تئاتر ما هنوز نتوانسته است با مخاطب عام خود ارتباط لازم را برقرار كند. اگر ما تئاتري را كه در اروپا اجرا مي‌شود و با مخاطب خود كاملاً ارتباط برقرار مي‌كند با همان سبك و سياق در ايران دوبله كنيم مطمئناً با استقبال مواجه نخواهد شد و مخاطب آن را نخواهد فهميد.

دايره اطلاعاتي و نماد و نشانه يك مخاطب اروپايي بسيار گسترده‌تر از مخاطب ايراني است. سطح مخاطب اروپايي همراه و همگام با رشد تئاتر در آن كشور رشد كرده است اما تئاتر ايران اينگونه نبوده است.

4- چرا نمي‌توانيم ارتباط هنرمندان داخلي را با هنرمندان خارجي برقرار كنيم و به نظر شما اين تبادل اطلاعات باعث رشد تئاتر و مخاطب آن نمي‌شود؟

ما عادت كرده‌ايم هرچند وقت يك بار درهاي مملكت را ببنديم و باز كنيم. در مدتي كه در‌هاي هنري كشور بسته مي‌شود ما از اخبار جديد و فناوري روز هنري دور مي‌مانيم و شايد يك دهه از اتفاقات هنري خارج از كشور بي‌خبريم. اما پس از آنكه راه‌هاي ارتباطي گشوده مي‌شوند جماعت هنري كشور بدون در نظر گرفتن اختلاف ده ساله هنري خود با غرب به استفاده از اخبار و فناوري غرب اقدام مي‌كنند. خوب هضم اين فناوري براي ما سنگين و سخت است. اين مسئله در حوزه‌هاي انديشه و فلسفه بسيار نمود دارد. ما بايد به تئاتر خودمان به عنوان يك تجربه جديد در كنار تئاتر غرب نگاه كنيم. حتي اگر تئاتر ما آن تعريف و استانداردهاي لازم را نداشته باشد ولي مي‌توان به آن يك نمونه نمايشي اطلاق كرد.

بر اساس يك سري مباني مي‌توان اسم آن را تئاتر گذاشت.

5- اين نوع نمايش از منظر شما چه تاثيري در رشد سطح فرهنگي و هنري ما دارد. آيا عدم رعايت استانداردها و ساختار قالب تئاتر باعث ضربه زدن به نگاه مخاطب نخواهد شد؟

ببينيد سال گذشته چند نمايش ديني در حوزه هنري اجرا شد. بدنه اين سري نمايش‌ها از حوادث تاريخي ساخته شده بود. حوادث تاريخي ديني برش خورده بود و بر روي صحنه اجرا مي‌شد. حوادثي كه من و شما از كودكي با آنها آشنا هستيم و هر سال به مناسبت‌هاي مختلف مذهبي بازگو مي‌شود. قضيه باغ فدك، سوزاندن درب خانه حضرت علي عليه‌السلام، اشك‌هاي علي عليه‌السلام، و000 از طرفي مخاطب مذهبي در مساجد و هيئات مذهبي با اين موضوعات كاملاً آشناست و ارتباط خود را در آن اماكن با اين مسائل برقرار كرده است. در مداحي‌ها شنيده و اشك ريخته است. حالا اين كارگردان از احساسات و تعلقات مذهبي تماشاگر استفاده مي‌كند. همان صحنه‌ها را حتي با همان مداحي بر روي صحنه اجرا مي‌كند. به نوعي روضه نمايشي مي‌سازد. اين ديگر تئاتر نيست. روند دراماتيك ندارد. اين همان اتفاقي است كه زماني در مسجد افتاده بود و حالا بر روي صحنه تالار انديشه حوزه هنري اجرا مي‌شود.

آنچه كه مسلم است اين است كه روضه نمايشي تاثير خودش را مي‌گذارد. سطح سليقه مخاطبي را مي‌سازد كه دايره نشانه‌شناسي و نمادهاي او بسيار كوچك است. خوب سطح سليقه تئاتري تماشاگر ما با ساخت كارهائي از اين دست مشخص مي‌شود. مقصر اصلي در اين زمينه هنرمندان ما هستند هنرمندان هستند. كه بايد سليقه مخاطب را مي‌ساختند و نساختند. دلايل گوناگوني هم مي‌تواند داشته باشد از جمله عدم توانايي، منافع مشخصي و حتي سوءاستفاده از شرايط اجتماعي. متأسفانه بسياري از افرادي كه تخصص هنري ندارند، مدخل ورود خود را به وادي هنر تئاتر از اين راه مي‌بينند، تئاتر ديني را با ناتواني انجام مي‌دهند، تئاتر را اينگونه تعريف مي‌كنند و مخاطب يك كار ضعيف مي‌بيند و در نتيجه تماشاگر را از سالن‌هاي ما فراري مي‌دهند. كار مذهبي بسيار بد تعريف شده است. به اعتقاد من براي از بين بردن اين فضا و برقراري ارتباط ميان مخاطب، صحنه و هنرمند، بايد تئاتر را به صورت پله‌اي تعريف كنيم. بايد سعي شود سطح مخاطب تئاتر با سطح صحنه‌اي هماهنگ رشد كنند تا بتوانيم تئاتر را در هر ژانر كه مي‌خواهد در آن كاري انجام شود، خوب اجرا كنيم و بتوانيم سطح سليقه مخاطب را افزايش دهيم.

6- از نمايش حورا بگوييد. با چه امكاناتي شروع كرديد و چگونه به اجرا رسيديد؟

در جامعه هنري وقتي صحبت از تئاتر ديني مي‌شود نگاه‌ها به سمت بودجه كلان جهت پيدا مي‌كند اما متأسفانه علي‌رغم انتظار ما به عنوان متولي كار، حوزه هنري بودجه بسيار پايين و تأسف‌انگيزي را پيشنهاد داد كه باعث تأخير در انجام كار شد وگرنه اين كار بايد سال گذشته ساخته مي‌شد. حورا به عنوان يك كار فاخر ديني در حوزه هنري با كم لطفي مسئولان هنري حوزه روبرو شد. نمايش حورا تنها با 25 بازيگر به روي صحنه بودجه‌اي را دريافت كرد كه نصف بودجه نمايشي است با پنج بازيگر بر روي صحنه. كارهاي نمايشي امروزي كمتر نياز به طراحي لباس و طراحي صحنه دارد اما حورا نمايشي است كه بايد براي همه بازيگران لباس دوخته مي‌شد و طراحي صحنه كاملاً‌ تاريخي و قوي انجام مي‌گرفت. با اين توضيحات بنده براي يافتن يك پشتيبان مالي(اسپانسر) بايد وقت زيادي را صرف مي‌كردم. به مراكز فرهنگي اعتقادي مختلفي مراجعه كردم و با كم لطفي و گاهي بي‌لطفي دوستان مواجهه شدم. حتي سپاه نيز با اينكه يكي از مراكز شديد عقيدتي است از پشتيباني مالي اين كار ديني سر باز زد و تنها به خريد بليط نمايش اكتفا كرد. به هر حال در مراحل پاياني با استقبال وزارت ارشاد روبرو شدم و توانستم پشتيباني مالي و خدماتي اين سازمان را داشته باشم. همين تأخير باعث شد زمان فعاليت كاري بنده مواجه شود با برپائي جشنواره تئاتر فجر، جشنواره فيلم فجر و ساخت سريال‌هاي تلويزيوني به مناسبت محرم و عيد. به هر حال با هر جان كندني بود توانستيم كليد كار را دي ماه سال گذشته بزنيم و تا قبل از پايان سال كار را آماده نمايش كنيم اما بازهم به دليل ناهماهنگي در برنامه اجرائي تالار انديشه از اجراي نمايش حورا جلوگيري شد اما سرانجام امسال به مناسبت ولادت پيامبر اعظم توانستيم حورا را در تالار انديشه حوزه هنري روي صحنه ببريم.

7- چرا اين ژانر را انتخاب كرديد؟

خوب مقداري از آن توفيقات اجباري بود و مقداري هم انتخابي.

8- فكر مي‌كنم انتخاب آن جالب‌تر باشد؟

خوب همه ما به نوعي دغدغه دين و مذهب داريم. من حتي وقتي متن خارجي هم كار مي‌كنم به نوعي سير ساخت نمايش را به نگاهي مذهبي و عرفاني نزديك مي‌كنم. هميشه از متن ايراني گريزان بوده‌ام. به دليل اينكه معتقد بوده‌ام در متن ايراني شخصيت‌پردازي خوبي انجام نمي‌گيرد. يكدفعه متني كار مي‌كنم كه هم ايراني است و هم مذهبي.

9- از متن راضي هستيد؟

ما اين متن را به مناسبت سال پيامبر اعظم سفارش داديم و بنده هم به دعوت آقاي كشن‌فلاح كارگرداني اين نمايش را به عهده گرفتم. فضاي نمايش ميان رئاليسم و سورئاليسم چرخ مي‌زند.

فضاي رئاليسم تا بتوانم مخاطب عام را به سمت نمايش جذب كنم و سورئال به دليل آنكه از مخاطب خاص هم غافل نشوم. نمي‌توان متن را به صورت مطلق مثبت يا منفي ارزيابي كرد. براي من يك تجربه جديد بود.

10- متن را دراماتوژوري نكرديد؟

نه چون دسترسي به نويسنده وجود داشت ممكن است يك جملاتي را تغيير داده باشم اما به كميت و كيفيت كار لطمه‌اي نزده‌ام.

11- با خانم مومني قبلاً كار كرده بوديد؟

در سريال شيرزنان قهرمان كه در ژانر تاريخ مذهبي(صدراسلام) ساخته شد بنده به عنوان مدير توليد و تهيه‌كننده ايشان نيز طراح صحنه بودند. اينكه براي من بنويسند، اولين تجربه من با ايشان است. البته در حورا علاوه بر نويسندگي، طراح لباس هم مي‌باشند.


 

 

دوشنبه 27 فروردين 1386 - 17:33


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری