دوشنبه 25 شهريور 1398 - 17:1
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

مهدي سعدي

 

جلوه‌هاي عرفاني نهضت حسيني

 

كارشناس ارشد ادبيات
نام كتاب: جلوه‌هاي عرفاني نهضت حسيني
مؤلف: محمدامين صادقي ارزگاني
ناشر: بوستان كتاب
سال: 1384‌، قم

انديشمندان و صاحبان مذاهب و نحله‌هاي گوناگون فكري، جنبه‌هاي مختلف نهضت عاشورا را بررسي كرده‌اند و از چشم‌اندازهاي متفاوت فقهي، فلسفي، كلامي، تاريخي، اجتماعي و تربيتي بدان نگريسته‌اند. يكي از جنبه‌هاي اين قيام، سويه عرفاني آن است، يعني در حادثه كربلا آموزه‌هاي دل‌انگيز عرفاني نابي پديد آمده كه هركدام در سازندگي و عروج انسان نقش اساسي دارد. اين كتاب از همين زاويه عرفاني قيام امام حسين عليه‌السلام را در سه بخش بررسي كرده است:

1- جلوه‌هاي بصيرت و معرفت در نهضت حسيني
2- جلوه‌هاي عشق و محبت در نهضت حسيني
3- جلوه‌هاي كرامت انساني در نهضت حسيني

هرچند در اين كتاب حوادث و رويدادهاي واقعه عاشورا با رويكردي عرفاني طرح و تحليل شده است، سعي شده جنبه استنادي مطالب و تحليل‌ها رعايت شود. از سوي ديگر براي اينكه مطالب كتاب براي همگان قابل استفاده باشد از طرح مطالب و مسائل فني عرفاني خودداري شده و تحليل‌ها و تفسيرهاي كتاب آسان ياب است.

در بخش نخست كتاب كه جلوه‌هاي بصيرت و معرفت در نهضت حسيني است پس از تعريف مفهوم عرفاني بصيرت، آگاهي و بصيرت امام حسين عليه‌السلام از حوادث و پيامد قيامش، در پنج قسمت تحليل شده است و نويسنده سعي كرده است كه به پرسش‌هايي كه از ديرزمان مطرح بوده پاسخ دهد. اين پرسش‌ها عبارتند از اينكه آيا امام عليه‌السلام مي‌دانست كه عاقبت قيام او به شهادت خود و يارانش و نيز اسارت اهل بيت مي‌انجامد؟ اگر مي‌دانست چرا به اين خطر قطعي اقدام كرد؟ چرا زنان و بچه‌ها را به همراه خود برد؟...

در اين بخش بصيرت و آگاهي امام حسين عليه‌السلام با استناد به چهار موضوع بررسي شده است. نخست، از نگاه پيوند ايشان با صادر اول، مولف با توجه به روايت اول ما خلق الله نوري كه از ديد عرفا به صادر اول يعني پيامبر تعبير شده و نيز رواياتي نظير حسين مني و انا من حسين، امام حسين عليه‌السلام را نيز همچون صادر اول مي‌داند. در نتيجه‌ي چنين تعبير و برداشتي، امام حسين عليه‌السلام پيامد قيام و حوادث بعدي آن را آشكارا مي‌دانسته است. دوم بحث خليفه‌اللهي ايشان مطرح شده و با استناد به احاديث و روايات بر خليفه‌اللهي ايشان(با تاكيد بر سويه عرفاني خليفه‌الله) تاكيد شده است سوم از ديدگاه ولايت و امامت، ايشان از پيش‌آمدها و جزئيات حوادث آگاه بوده است. چهارم استناد به كلمات و سخنان ايشان است كه در آنها آگاهي و بصيرت نسبت به سرانجام قيام موج مي‌زند.

آگاهي و بصيرت نسبت به عواقب جريان عاشورا نه تنها براي امام حسين عليه‌السلام بلكه براي ياران ايشان نيز كه در ركاب ايشان جنگيده‌اند و به شهادت رسيده‌اند وجود داشته است. اين آگاهي يا از طريق امام بدان‌ها داده مي‌شد يا اينكه آنها از كساني بودند كه بسياري از حقايق را بر اساس تجربه، تحليل و بصيرت عرفاني درك مي‌كردند. مولف با تبيين اين موضوع به نمونه‌هايي از بصيرت و آگاهي ياران امام حسين اشاره مي‌كند. محورهاي اساسي معرفت و بصيرت ياران امام حسين عليه‌السلام در ذيل معرفت اعتقادي، يقين به پاداش و سعادت آخرت، تشخيص اهل نفاق با معيار صحيح، تولي و تبراي عملي بررسي شده است.

مولف همچنين در پاسخ به اين پرسش كه [راز] قلت اصحاب امام حسين در روز عاشورا در چيست مي‌نويسد: بصيرت و آگاهي امتياز اساسي ياران امام حسين در روز عاشورا بوده است. اين بصيرت در معناي عرفاني و قرآني آن سبب شد كه به‌رغم هواداران و دوستداران بسيار خاندان امامت، تنها تعداد اندكي بتوانند در روز عاشورا همراه ايشان باشند.

بخش دوم كتاب جلوه‌هاي عشق و محبت در نهضت حسيني نام دارد. در اين بخش پس از پيام مفهوم عشق و جايگاه آن در متون ديني و ادبيات اسلامي، جلوه‌هاي آن در نهضت حسيني جست و جو شده است. به مباحثي نظير چيستي عشق، عشق و محبت در آموزه‌هاي ديني، عشق و محبت بر اهل بيت در سخنان سالار شهيدان در ابتداي اين بخش، پرداخته شده است. سپس فرازهايي از تجليات عشق و محبت الهي آن حضرت مورد اشاره قرار گرفته است.

نويسنده در اين بخش سعي كرده است عشق را به عنوان نقطه پرگار نهضت حسيني معرفي نمايد و نشان دهد عوامل و انگيزه‌هايي كه در پديد آمدن اين دايره خونين نقش داشته‌اند به نحوي با مركز آن دايره در ارتباط بوده و با گردش بر محور عشق، آن قيام را پديد آورده است.

در ادامه اين بخش جلوه‌هاي عشق در روز عاشورا بيان و تبيين و تفسير عرفاني شده است. از جمله اين جلوه‌ها نيايش و نماز امام حسين و يارانش در ظهر عاشورا و بيان پيامدها و ويژگي‌هاي آن نيايش، عزيمت ايشان به سوي ميدان رزم، شهادت برادر و نيز برادرزاده آن حضرت است. همچنين آموزه‌هاي عشق حسينيان و نيز حضور و ظهور عشق در عزاداري‌هاي عاشقان حسيني از بحث‌هاي ديگر اين بخش است. استفاده و نقل اشعار زيباي شعراي اهل بيت در جاي جاي اين بخش بر زيبايي متن افزوده است.

بخش سوم كتاب جلوه‌هاي كرامت انساني در نهضت حسيني است. محور اصلي اين بخش جمله‌اي از زينب سلام‌الله عليها است كه فرمود: ما رأيت إلا جميلا. نويسنده معتقد است تفسير عرفاني اين جمله مي‌تواند بسياري از اسرار نهفته و حقايق نگفته نهضت حسيني را براي عاشقان دل‌باخته سالار شهيدان كشف و متجلي سازد.

در ادامه اين بخش برخي از حقايقي كه نمايانگر كرامت انساني است و در نهضت حسيني به زيباترين صورت تجلي كرده است به‌اختصار طرح و بازگو شده است. ذكر پاره‌اي از جلوه‌هاي اخلاص عارفانه، اشاره به جلوه فتوت، جلوه توكل، جلوه عزم و اراده، رضايتمندي، شهادت و شجاعت، وفاداري و ايثار، مباهله در كربلا، نور شهيد و جلوه‌هايي از تفسير عيني برخي از آيات قرآن از مطالب ديگر اين بخش است.

كتاب جلوه‌هاي عرفاني نهضت حسيني از منابع و مآخذ متنوعي استفاده كرده است. فهرست اين منابع و مآخذ در پايان كتاب آمده است.

 

 

دوشنبه 14 اسفند 1385 - 16:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر