سه‌شنبه 6 تير 1396 - 9:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

جمال الدين آذري

 

كتابخانه بوستان اهل دانش است

 

اشاره:

كتابخانه مركزي سازمان تبليغات اسلامي از بدو تشكيل سازمان در سال 1360 در راستاي اهداف سازمان شكل گرفت و به تدريج در مسير حركت به سوي تبديل شدن به يك كتابخانه تخصصي و انطباق با اهداف سازمان قرار گرفت. كتابخانه داراي فضايي حدود 300 متر مربعي كه 250متر مربع آن به مخزن كتابخانه اختصاص دارد. يك فضاي 30 متري نيز براي مطبوعات روز و روزنامه‌ها اختصاص داده شده است. اين كتابخانه از نظر سازمان بخشي از اداره‌كل تهيه و تاليف از زيرمجموعه‌هاي معاونت پژوهشي و‌آموزشي است.

كتابخانه در سال 1383 بر مبناي استانداردهاي علم كتابداري مكانيزه شده است و در حال حاضر با 24هزار عنوان كتاب از معتبرترين كتابخانه‌هاي تخصصي حوزه دين است. منابع موجود در اين كتابخانه عمدتاً در موضوعات: اسلام، فلسفه و منطق، علوم اجتماعي، روان‌شناسي، حكومت، حقوق، ادبيات، تاريخ، لغتنامه‌ها و دائره‌المعارف‌ها و كتاب‌شناسي است. براي آشنايي با اين كتابخانه گفت‌وگويي كرده‌ايم با صفر داداش‌زاده كه بيش از يك سال است مسئوليت كتابخانه را بر عهده دارد. او اكنون هم كتابدار و هم مسئول كتابخانه مركزي سازمان است.

كتابخانه را چگونه تعريف مي‌كنيد؟

كتابخانه‌ها به عنوان مركز جمع‌آوري اطلاعات در پيشبرد دانش، تصميم‌گيري و جلوگيري از دوباره‌كاري‌ها و نيز در انتقال اطلاعات نقش بازي مي‌كنند. هر كتابخانه‌اي سه هدف آموزش، اطلاع‌رساني و فراهم‌آوري امكانات و مواد پژوهشي را دنبال مي‌كند.

وظيفه يك كتابخانه چيست؟ براي رسيدن به اهداف اشاره شده چه راهكارهايي اعمال مي‌شود؟

جمع‌آوري و تهيه منابع و كتب مورد نياز، فهرست‌نويسي و تهيه شناسنامه براي كتاب‌ها، سرويس‌دهي و امانت، نگهداري اصولي منابع بر اساس روش‌هاي علمي، ارائه خدمات مشاوره‌اي و راهنمايي مراجعه‌كنندگان، حمايت از تحقيق و پژوهش به اين صورت كه بخش‌هاي علمي اعلام نياز مي‌كنند و سفارش تهيه كتاب به كتابخانه مي‌دهند كه البته اين خود عامل توسعه كتابخانه است. اين موارد بخشي از وظايفي است كه كتابخانه‌ها بر عهده دارند.

كتاب‌هاي كتابخانه شما بيشتر در چه حوزه‌اي است؟

كتابخانه ما يك كتابخانه تخصصي است. كتابخانه تخصصي كتابخانه‌اي است كه كتاب‌هاي خاصي را براي افراد جمع‌آوري مي‌كند. وظيفه كتابخانه تخصصي برآوردن اهداف سازمان مادر است. اينجا چون حوزه فعاليت تبليغي است بيشتر كتاب‌هاي ما در حوزه تبليغ دين و علوم اجتماعي روز است.

در واقع مخاطبان شما كساني هستند كه با مسئله تبليغ دين و دين‌پژوهي سر و كار دارند؟

ما نسبت به سازمان خريد كتاب مي‌كنيم. چون سازمان ما سازمان ديني- تبليغي است مطمئناً نيازمند كتاب‌هاي ديني و تبليغي است.

اين كتابخانه از چه زماني فعاليت مي‌كند؟

در ابتداي سال 1360 كه سازمان تاسيس شد يكسري كتاب در حوزه آموزش و يكسري در حوزه رياست وجود داشت، اين‌ها را جمع كردند و كتابخانه كوچكي تشكيل دادند.

پس در ابتدا حالت پراكنده داشته است؟

بله. پس از اين‌كه كتابخانه به صورت متمركز پايه‌گذاري شد با اهداهاي مختلفي كه به كتابخانه مي‌شد به تدريج توسعه پيدا كرد. جاهاي مختلفي را هم تجربه كرد. در مركز، در ساختمان عباس‌آباد و نهايتاً در ساختمان پژوهشي مستقر شد.

و زيرمجموعه معاونت پژوهشي شد؟

بله، معاونت پژوهشي و‌ آموزشي.

شما در اين كتابخانه تا چه حد مي‌توانيد نيازهاي پژوهشگران حوزه دين را پاسخگو باشيد؟

وقتي يك كتابخانه تخصصي تشكيل مي‌شود بخش‌هاي مختلف سازمان نيازهاي خودشان را اعلام مي‌كنند و ما به عنوان ارائه‌دهنده خدمات پژوهشي بر حسب نياز مخاطب كتاب خريداري مي‌كنيم.

يعني بخش‌هاي مختلف سازمان برنامه‌هاي پژوهشي و نيازهايشان را به شما اعلام مي‌كنند و شما بر مبناي آن كتاب مي‌خريد؟

البته اين ارتباط كمي ضعيف است ولي بايستي اينگونه باشد. خود ما هم سالانه در نمايشگاه بين‌المللي كتاب خريد مي‌كنيم.

چه كتاب‌هايي را مي‌خريد؟

كتاب‌هاي جديدي كه در حوزه دين و تبليغ دين باشد. در حال حاضر از كتاب‌هايي كه براي كتابخانه‌هاي مراكز استان‌ها مي‌فرستيم. اگر كتابي به درد كتابخانه ما بخورد يعني در حوزه دين و تبليغ باشد، يك نسخه‌اش را به كتابخانه مي‌آوريم ولي خريد بايد بيشتر بر مبناي نياز مخاطب باشد.

مخاطباني كه در بخش‌هاي مختلف سازمان هستند؟

اكثراً در سازمان هستند چون در سازمان بخش‌هاي علمي و پژوهشي داريم.

مخاطباني غير از سازمان تبليغات اسلامي هم داريد؟

از حوزه‌ها و دانشگاه‌ها كساني كه حوزه مطالعه‌شان در اين زمينه هست مراجعه مي‌كنند.

يعني پژوهشگراني كه عضو سازمان نيستند نيز مي‌توانند از كتابخانه استفاده كنند؟

بله، راحت‌ترين عضويت را داريم. مبلغي براي عضويت دريافت نمي‌شود. حتي اعضايي داريم كه خانه‌دار هستند. وقتي مطمئن مي‌شويم كه موفق هستند عضوشان مي‌كنيم. چون هدف ما جلب خواننده براي كتابخانه است.

شما بر تخصصي‌بودن كتابخانه تاكيد كرديد. گفتيد كتابخانه تخصصي بر اساس اهدافش و نيازهاي سازمان مادر عمل مي‌كند ولي برداشت من از سخنان شما اين بود كه بخش‌هاي مختلف سازمان در زمينه اعلام نياز قوي عمل نمي‌كنند و ارتباط منسجمي ندارند.

كتابخانه هر سال بايد توسعه پيدا كند از دو منظر كيفي و كمي. براي توسعه كيفي، مراكز علمي كه در سازمان كار مي‌كنند بايستي از ما بخواهند تا بر حسب مطالعاتي كه در حوزه‌شان انجام مي‌دهند و نيازهايي كه در اين زمينه دارند برايشان كتاب تهيه كنيم. در كنار اين هر سال بودجه‌اي براي خريد كتاب از نمايشگاه بين‌المللي كتاب در نظر گرفته مي‌شود.

فرض كنيد روابط عمومي سازمان كتاب‌هايي را در زمينه اطلاع‌رساني نياز دارد. چه روندي را بايد طي كند تا اين كتاب‌ها تهيه شود و در كتابخانه براي استفاده قرار بگيرد؟

بايد به اداره‌كل تهيه و تاليف كه در معاونت پژوهشي است و عهده‌دار خريد كتاب است نيازهايشان را اعلام بكنند. اين حركات سبب مي‌شود كه هم كتابخانه گسترش پيدا بكند و هم مراجعان ما بيشتر شود.

ولي در عمل اين اعلام نيازها صورت نمي‌گيرد.

عملاً كمتر است. من ضعف را روي بخش‌هاي مختلف سازمان مي‌گذارم. معاونت پژوهشي با اين قضيه مشكلي ندارد.

يعني بخش‌هاي مختلف كتابخانه را نمي‌شناسند؟ نمي‌دانند يك چنين روندي را مي‌توانند طي بكنند و نيازهاي تخصصي حوزه خودشان را سفارش بدهند و از كتابخانه استفاده بكنند؟

اين اتفاق مي‌افتد ولي كمتر است. به نظر من خريد ما بايد بيشتر اينگونه باشد.

شايد شما كمتر تبليغ كرده‌ايد، كتابخانه را آنطور كه بايد و شايد در سازمان نشناسانده‌ايد.

ما قبلاً به‌واسطه‌هاي مختلف و از جمله از طريق نشريه بشري كوشيده‌ايم كتابخانه را معرفي كنيم. الان كاري را شروع كرده‌ايم، بدين‌صورت كه كل اطلاعات كتابخانه را در سايت پژوهه معرفي كنيم.

يعني محتويات، موضوعات و عناوين كتاب‌ها را؟

كل كتاب‌هاي كتابخانه را. شما مي‌توانيد فهرست منابع را ببينيد.

كي انجام خواهد شد؟

كارهاي فني‌اش در حال انجام است.

گفتيد چون اعلام نياز مخاطبان زياد فعال نيست شما خودتان نسبت به تهيه كتاب و توسعه كتابخانه اقدام مي‌كنيد. اين مسئله موجب سليقه‌اي‌شدن خريدها نمي‌شود؟

حوزه، حوزه ديني است. اعمال سليقه‌اي هم باشد در اين حوزه است.

ولي خود حوزه دين حوزه گسترده‌اي است.

اعمال سليقه صورت نمي‌گيرد. خريدها با برنامه‌ريزي است. اين طور نيست كه ما برويم و هر كتابي را بخريم. خريد كتاب پس از بررسي و تاييد كارشناسان انجام مي‌گيرد.

تاييد از چه جهت؟

از اين جهت كه در راستاي حوزه فعاليت سازمان باشد. ما نمي‌رويم كتاب‌هايي را كه به درد سازمان نخورد بخريم.

حجم مراجعه به كتابخانه به چه صورتي است؟

قبلاً بيشتر بود الان با ورود اينترنت يك مقدار از مراجعه محققان كمتر شده است. البته محققان سطحي و كساني كه نيازهاي سطحي دارند و قبلاً به كتاب مراجعه مي‌كردند الان به اينترنت مراجعه مي‌كنند. ولي محققاني كه كار تحقيقي عميق انجام مي‌دهند پاي ثابت كتابخانه هستند. در واقع ورود اينترنت سبب شده است كه مخاطبان غربال شوند. مخاطبان سطحي نيازهايشان را از آنجا تامين مي‌كنند ولي آنهايي كه واقعاً پژوهشگرند و مي‌خواهند به حوزه‌هاي عميق‌تر بروند، مي‌آيند اينجا. بله، موقعي بود كه ما در بخش‌هاي سياسي، اجتماعي و بخش‌هاي اسلامي كتاب رزرو مي‌كرديم. در اين بخش‌ها محققان مختلف حضور داشتند. الان در خود سازمان هم يك‌مقدار پژوهش‌ها كمتر شده است.

يعني خود پژوهش هم افت كرده است؟

نه افت نكرده است؟ آن موقع پژوهش‌ها بيشتر داخل‌سازماني بود، ولي الان سازمان بيشتر تنظيم‌كننده است.

يعني سفارش پژوهش به جاهاي ديگري داده مي‌شود؟

اين مسئله در حوزه كاري من نيست و اطلاعي ندارم. ولي قبلاً پژوهش‌ها بيشتر در داخل سازمان انجام مي‌شد.

نقش اينترنت را در سرنوشت كتابخانه‌ها چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

كسي كه محقق است مي‌داند كه هيچ منبعي به جز كتاب قابل استناد نيست. شما اگر منبعي را از اينترنت بگيريد نمي‌توانيد رفرنس بدهيد. كسي كه مي‌خواهد كتابي تاليف بكند حتماً بايد به كتابخانه مراجعه بكند. ولي اينترنت هم مي‌تواند خيلي نيازها را برطرف كند. كتاب اما هميشه جايگاه خودش را خواهد داشت.

به طور متوسط هفته‌اي چند نفر مراجعه‌كننده داريد؟

تقريباً 50-60 نفر

از خود سازمان؟

بيشتر خارج از سازمان.

وضعيت خود كتابخانه به چه صورتي است؟

وقتي اطلاعات در كتابخانه جمع شود و نظمي نداشته باشد كتابخانه حالت انباري غيرقابل استفاده پيدا مي‌كند. با آمدن آقاي موسوي هوايي پيشنهاد داديم كه كتابخانه مكانيزه شود. ايشان هم از اين پيشنهاد استقبال كردند. طرح تهيه شد سپس فضاسازي و معماري آن انجام شد و كتابخانه به شكل فعلي درآمد. البته الان باز هم كوچك است چون برخي منابع از جمله منابع رده‌بندي ديويي بخش دين اسلام است. كتاب‌هاي ما خيلي زياد است و نياز به فضاي بيشتري داريم.

يعني بخشي از كتاب‌ها در اين فضا قرار نگرفته‌اند؟

نه، ولي بر اساس استانداردهاي كتابداري يك‌چهارم هر قفسه و يك طبقه پايين آن بايستي براي ورود كتاب‌هاي جديد خالي باشد. همان‌طور كه اشاره كردم كتابخانه ما بر اساس رده‌بندي ديويي تنظيم شده است و كتاب‌هاي رده 297 زياد است. مخزن دومي هم برايش زده‌ايم كه آن هم دارد پر مي‌شود. تنها مشكل ما فضاست. فضاي ما براي ورود كتاب‌هاي جديد كوچك است. سالن مطالعه هم نداريم. آرشيو مطبوعاتي با اتاق سايت پژوهه يكي است.

پس بخش آرشيو مطبوعاتتان قابل استفاده نيست؟

نه، ما آرشيو بزرگي در حوزه مطبوعات داريم كه تعداد زياد از آن فعلاً در زيرزمين مانده است و قابل استفاده نيست.

به رده‌بندي ديويي اشاره كرديد، در مورد اين رده‌بندي توضيح مختصري بدهيد.

رده‌بندي، كتاب را قابل استفاده مي‌كند. كتابخانه را از انباري‌بودن خارج مي‌كند. كتابخانه يك نهاده زنده و پوياست. اگر نظم پيدا نكند يك نهاد مرده مي‌شود. ما پس از تهيه كتاب برايش شناسنامه، موضوع و شماره‌اي تعريف مي‌كنيم. وقتي شما كتاب را از ما مي‌خواهيد سريع سراغ آن كتاب مي‌رويم. اين مي‌شود فهرست‌نويسي. با فهرست‌نويسي جايگاه كتاب در كتابخانه مشخص مي‌شود. رده‌بندي ديويي يكي از روش‌هاي طبقه‌بندي كتاب است. يك رده‌بندي ده‌دهي است كه علوم را به 10 شاخه تقسيم كرده است: 400 كليات، 100 فلسفه، 200 دين، 300 علوم اجتماعي، 400 زبان، 500 علوم طبيعي و رياضيات، 600 فن‌آوري و علوم كاربردي، 700 هنر، 800 ادبيات، 900 تاريخ و جغرافيا و رشته‌هاي فرعي‌اش كه خود اين‌ها هم ريز مي‌شود. براي مثال در رده 200 كه دين است، 297 مي‌شود دين اسلام، و زير مجموعه‌هايش.

شما به استان‌ها هم كتاب مي‌فرستيد. وضعيت كتابخانه‌هاي استان‌ها چگونه است؟

معاونت پژوهشي حدود 1300 كتابخانه روستايي را تحت پوشش قرار داده و مرتباً از وزارت ارشاد و انتشارات مختلف كتاب خريداري مي‌كند و به آنها ارسال مي‌كند. در هر مركز استان هم سازمان يك كتابخانه تخصصي ديني دارد.

اگر بخواهيد نقاط ضعف كتابخانه را بشماريد به چه مواردي اشاره مي‌كنيد؟

مطابق استانداردهاي كتابداري، كتابخانه ما 2 برابر فضاي فعلي را نياز دارد. يكي از ضعف‌هايي نيز كه احساس مي‌شود فقدان خريد به‌روز است. مراجعه‌كننده مي‌آيد و كتابي مي‌خواهد حتي اگر كتاب مهمي باشد ما نمي‌توانيم اين كتاب را تهيه كنيم. عمده خريد ما در نمايشگاه بين‌المللي صورت مي‌گيرد.

سالي يك بار؟

بله.

نقاط قوت كتابخانه؟

اين كتابخانه يكي از قوي‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي ديني است. از كتابخانه‌هاي معتبر در حوزه خودش است. اين را به من كساني گفته‌اند كه اهل تحقيق هستند. ما خيلي از منابعي كه در كتابخانه‌هاي ديگر وجود ندارد اينجا جمع كرده‌ايم.

به طور متوسط هر سال چند عنوان كتاب تهيه مي‌شود؟

حدود 2000 عنوان.

با اين وصف بايد كتاب‌هاي كتابخانه خيلي بيشتر از اين باشد.

اخيراً يعني 3-4 سال است كه اينگونه شده است.

چند سال است كه مكانيزه شده است؟

2 سال است كه بر اساس نرم‌افزارهايي كه كتابخانه ملي نيز از آنها استفاده مي‌كند استانداردسازي و مكانيزه شده است. نگهداري كتاب‌ها بر اساس استانداردهاي كتابداري دين انجام مي‌گيرد.

با توجه به اين كه فضاي شما فضاي محدودي است، چرا كتاب‌هايتان را وجين نمي‌كنيد تا فضاي بيشتري در دسترس باشد؟ براي مثال بتوانيد در همين فضا بخشي براي مطبوعاتتان ايجاد كنيد تا آرشيو مطبوعاتتان قابل استفاده شود.

كتابخانه ما كمتر از 2 سال است كه مكانيزه شده است. وجين كردن روشي دارد. مطابق استانداردهاي كتابداري، وجين وقتي صورت مي‌گيرد كه ويرايش جديد كتاب آمده باشد، سه سال مراجعه كننده نداشته باشد، از نظر ظاهري قابل استفاده نباشد و يا داراي مورد و مشكل باشد. چون كتابخانه ما تازه مكانيزه شده است كار وجين موقع مكانيزه كردن انجام شده است و كتاب‌هاي ما كتاب‌هاي خوبي هستند و الان وقت وجين كردنشان نيست.

از برنامه‌هاي ديگري كه در آينده براي توسعه كتابخانه در نظر گرفته‌ايد؟

نسخه الكترونيكي خيلي از كتاب‌هاي مهم و مرجع، الان به صورت cd وجود دارد. ما مي‌كوشيم در اينجا يك كتابخانه نرم‌افزاري هم تشكيل بدهيم.

اتفاقاً نرم‌افزارهاي زيادي هم در حوزه دين وجود دارد.

دقيقاً ولي فعلاً ما چنين نرم‌افزارهايي را نداريم. شما به جاي اين كه يك كتاب 110 جلدي را مطالعه كنيد، در قالب cd به صورت ديداري و شنيداري مي‌بينيد. هم جذاب‌‌تر است و هم اطلاعات با سرعت بيشتري قابل دسترسي است.

 

 

شنبه 2 دی 1385 - 10:3


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری