چهارشنبه 26 تير 1398 - 15:33
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

جمال الدين آذري

 

صورت غربي، سيرت شرقي

 

نگاهي به وضعيت دين و دين‌باوري در جمهوري آذربايجان

كشور جمهوري آذربايجان نه تنها از نظر جغرافيايي كه از ديدگاه ظاهري نيز كشوري اروپايي است. تمامي مظاهر غربي را از كوكاكولا تا نوع معماري، از اتومبيل‌هاي مرسدس بنز كه در خيابان‌هاي عريض باكو جولان مي‌دهند تا نوع پوشش مردمان مي‌توان ديد.

اما اين همه ماجرا نيست. در پس اين صورت غربي، سيرت شرقي مردم آذربايجان كاملاً هويداست. سنت‌ها و رسوم، آداب و باورهاي كهن همچنان پا برجا هستند شايد نه كمتر كه بيش از هر كشور شرقي ديگر. نهاد خانواده همچنان اساسي‌ترين و مقدس‌ترين نهاد اجتماعي است. سلسله مراتب خانوادگي كاملاً رعايت مي‌شود. اگر سوار اتوبوس يا مترو شويد خواهيد ديد كه جوانان صندلي‌هاي خود را بي‌هيچ رنجشي، داوطلبانه به افراد مسن‌تر و خانم‌ها وامي‌گذارند. حرف مرد و سنت مردانگي هنوز هم معتبر و پابرجاست. قول و سخن و در يك كلام سنت‌ها بيش از هر نوشته و كاغذ رسمي سنديت دارد.

مردم آذربايجان مردمي دين‌باور و خداشناس هستند. اسلام در آذربايجان علاوه بر جنبه اعتقادي جنبه هويتي دارد. از اصطلاح مسلمان به عنوان نماد هويت خيلي استفاده مي‌كنند و خود را بخشي جدايي‌ناپذير از دنياي اسلام مي‌دانند. در مناقشه اسرائيل و فلسطينيان هواخواه فلسطين هستند. تنها و تنها به اين دليل كه فلسطينيان مسلمان‌اند.

حضور دين و دين‌باوري حتي اگر فرايض ديني را به جا نياورند، در نوع زندگي و منش مردم كاملاً مشهود است. علاوه بر قسم خدا، قسم حضرت ابوالفضل عباس عليه‌السلام رايج‌ترين قسم اين مردم ترك‌زبان است. در خيابان‌هاي باكو مي‌توانيد سقاخانه‌هايي را كه با جمله «احسان حضرت ابوالفضل عباس» زينت يافته‌اند ببينيد.

اعتقاد به زيارتگاه‌ها و سادات، به ويژه در شهر باكو بسيار فراگير است. در بسياري از خانه‌ها و وسايل نقليه عمومي تصوير سادات مشهور و مورد احترام شهر را مي‌توان ديد.

ناآشنايي با دين و عدم وجود آموزش ديني سبب ايجاد نوعي نگرش افسون‌زده به حوزده دين شده است. روحاني‌‌نمايان، دعانويسان و فال‌بينان از اين شرايط سو‌ءاستفاده مي‌كنند. مردم در مسائل و مشكلات مختلف به اين اقشار مراجعه مي‌كنند و اينان با اخذ پول، امورات محوله را انجام مي‌دهند.

تقابل روحانيون تحصيلكرده كه در دانشكده الهيات و حوزه‌هاي علميه تحصيل مي‌كنند و از سوي نهاد عالي مسلمانان آذربايجان به مساجد مختلف شهرها و روستاها فرستاده مي‌شوند با ملاهاي سنتي كه ظاهراً هيچ تحصيل ديني ندارند به طور روزافزوني در حال افزايش است. روحانيون رسمي كه از نهاد ديني اين كشور حقوق مي‌گيرند بابت خدمات مختلف از جمله جاري ساختن خطبه عقد، شركت در مراسم ترحيم و تدوين و... از مردم پول نمي‌گيرند در حالي كه روحانيان محلي كه سواد ديني كافي نيز ندارند در بسياري از موارد از دين به عنوان دست‌افزاري براي كسب معاش استفاده مي‌كنند.

در آذربايجان نسلي جديد پا به عرصه گذاشته است كه به ظواهر، پوشش و فرايض ديني پايبند است. اين نسل آموزه‌هاي ديني را از كانال تركيه مي‌آموزند. اين را در نوع پوشش اسلامي اين جوانان به وضوح مي‌توان ديد. وقف‌هاي ديني تركيه در جلب جوانان به دين تا حدود زيادي موفق عمل كرده‌اند. در باكو تعداد جواناني كه از پوشش خاص اسلام‌گرايان تركيه استفاده مي‌كنند به سرعت در حال گسترش است. در حالي كه نسل محجبه پيشين از روسري و روستاييان نيز از پوششي شبيه روستاييان آذربايجان خودمان استفاده مي‌كنند. استفاده از حجاب اسلامي در مراكز مختلف و دانشگاه‌هاي جمهوري آذربايجان آزاد است و نهادهاي دولتي حساسيتي نسبت به اين مسئله ندارند.

وهابيت نيز از فرقه‌هايي است كه با شتاب در حال گسترش است. پيروان اين فرقه با ريش بلند و شلوارهاي نسبتاً كوتاه مشخص هستند. وهابيت بيشتر از طريق داغستان و چچن وارد جمهوري آذربايجان مي‌شود.

مسيحيان و يهوديان نيز با تمام توان در عرصه ديني آذربايجان مشغول تبليغ هستند. مسيونرهاي اين اديان از ناآگاهي مردم نسبت به آموزه‌هاي اسلامي سوءاستفاده مي‌كنند و نگرش‌هاي ديني خود را به مردم القا مي‌كنند. برايم جالب بود كه در يك خانواده مسلمان اهل باكو مجلات ديني مربوط به مسيحيان مطالعه مي‌شود و به برخي آموزه‌هاي انجيل با اين عنوان كه كلام خداست استناد مي‌شود.

جالب اين است كه تمثال حضرت علي عليه‌السلام و امام حسين عليه‌السلام و ميرموسيم‌آغا از سادات مشهور باكو زينت‌بخش خانه اين خانواده مسلمان بود. يهوديان و مسيحيان از ناآشنايي مردم با قرآن و آموزه‌هاي اسلامي زيركانه سود مي‌جويند و متاع خويش را به صورت پنهان به مردم مسلمان اين جمهوري تزريق مي‌كنند. چنان وانمود مي‌شود كه گويي انجيل و تورات و قرآن يكي است، آموزه‌هاي انجيل تفاوتي با قرآن ندارد و كلام الله است.

مسلمانان آذربايجان تفاوتي بين شيعه و سني قايل نيستند. اختلافي بين اين دو نيست، هرچند كه مردگان خود را در گورستان‌هاي جداگانه به خاك مي‌سپارند. بخشي از مدتي كه در آذربايجان بوديم با ماه مبارك رمضان مقارن بود. مردم آذربايجان به ماه رمضان احترام و ارادت خاصي دارند و آن را عيد تلقي مي‌كنند. پس از رويت هلال ماه توسط نهاد عالي مذهبي اين كشور، آغاز ماه رمضان اعلام مي‌شود.

ساعات شرعي نيز از طريق كانال‌هاي تلويزيوني و مطبوعات به اطلاع عموم مي‌رسد. زيارت مشهد مقدس از آرزوهاي بسياري از مردم آذربايجان است. جالب اينجاست كه برخي از مردم چنان براي اين امر اهميت قائلند كه به رغم عشق زيارت چون در خود هنوز شايستگي اين زيارت را نمي‌يابند به آن اقدام نمي‌كنند. شايد بتوان آذربايجان را كشوري دوگانه ناميد. قضاوت در مورد اين مردمان اگر تنها و تنها به ظاهر معطوف شود، قضاوتي ناصحيح خواهد بود. اينان مردمي هستند كه سيرت شرق و صورت غرب را توأماً دارند. گو اينكه هنوز خود را شرقي مي‌دانند و به آن فخر مي‌كنند.


جمهوري آذربايجان در يك نگاه
جمعيت: 000ر400ر8
مساحت:km 000ر86
پايتخت: باكو
زبان: تركي آذربايجاني
دين: اسلام (70% شيعه)

 

 

سه‌شنبه 23 آبان 1385 - 11:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری