پنجشنبه 27 دی 1397 - 8:18
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

عليرضا قرائي

 

اجازه كار بر روي قصه‌هاي قرآني را نمي‌دهند

 

اشاره:

سيدجواد هاشمي متولد 1344 در تهران است. او پس از فارغ‌التحصيل شدن در رشته كارگرداني تئاتر از دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران در سال 1358 در سن چهارده سالگي اولين نمايش جدي خود را در تئاتر شهر با بازيگري در نمايش «حج ابراهيم، حج عاشورا» كاري از كمال‌الدين قراب و در سال 1365 اولين بازي در فيلم سينمايي خود را با نام «پرواز در شب» با رسول ملاقلي‌پور آغاز كرد. همچنين در سال 1371 در سريال تلويزيوني «سيمرغ» كه در آن نقش شهيد كشوري را ايفا مي‌كرد، بازي كرد. به بهانه اجراي نمايش «شهرآشوب» كه وي نويسندگي و كارگرداني آن را بر عهده دارد و در دهه دوم و سوم ماه مبارك رمضان در تماشاخانه مهر حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي بر روي صحنه رفته است، با او گفت‌وگويي را انجام داده‌ايم كه در زير مي‌آيد:

سابقه شما در اجراي نمايش‌هاي مذهبي به چه زماني باز مي‌گردد، شهرآشوب چندمين كار شما در اين زمينه است؟

در ابتدا فعاليتم را با تشكيل گروه‌هاي تئاتر در مسجد و اجراي نمايش از ائمه اطهار و ميثم تمار و... به صورتي بسيار ساده و بچگانه شروع كردم. كم‌كم ذهن و روحيه من وارد عرصه‌هاي مذهبي و ارزشي شد تا با آغاز جنگ تحميلي، در جبهه‌ها به تشكيل و اجراي نمايش براي رزمندگان مي‌پرداختم. سپس با وارد شدنم به امور تربيتي وزارت آموزش و پرورش، ساخت و اجراي نمايش‌هاي مذهبي براي كودكان و نوجوانان به شغلي براي من مبدل گشت تا اينكه وارد عرصه سينماي دفاع مقدس شدم كه خود نوعي فعاليت مذهبي و ارزشي محسوب مي‌شود.

اما پيرامون شهرآشوب بايد بگويم، اين نمايش كاري از گروه تئاتر يتيمان كوفه است كه 13 سال است باهم همكاري مي‌كنيم و فعاليت‌هاي اين گروه با وارد شدن به ماه‌هاي محرم و رمضان رنگ و بوي خاصي مي‌گيرد. ما به طور كلي 5 نمايشنامه داريم كه در اين 12 سال آنها را به صورت دوره‌اي اجرا مي‌كرديم و بعضي از اين نمايشنامه‌ها حتي بيشتر از چند بار به اجرا درآمده‌اند. اما شهرآشوب را 12 روز مانده به اجراي نمايش نوشتم و كار جديدي است.

در توزيع نقش‌ها بين بازيگران گروه از چه كاراكتري استفاده كرده‌ايد؟

حس بازيگر با حسي كه در نقش نهفته است بايد تلفيق شود و يك همخوني ايجاد كند. به عنوان نمونه براي شهرآشوب، نقش حارث بن سجيعه را آقاي علي سليماني قرار بود كه بازي كنند اما بنا به دلايل شخصي نتوانستند به مجموعه برسند و ما صادق ملكي را كه هميشه به عنوان شخصيت‌هاي اصلي نمايش‌هاي ما مطرح است جايگزين كرديم. ايشان با اينكه تنها با 4 روز تمرين خود را به روي صحنه بردند به خوبي از عهده اين كار برآمدند.

دليل بازي‌نگرفتن شما از بازيگران، غيرحرفه‌اي بودن آنها بود؟

من به اين مسئله كه شما مطرح مي‌كنيد معتقد نيستم. چرا كه بازيگر، اول بايد خودش را بازي كند سپس در قالب يك نقش به ادامه بازي خودش بپردازد. 90% بازيگران اين مجموعه غيرحرفه‌اي هستند چرا كه اصلاً پايه و اساس اجراي اين نمايش با ديگر كارهاي نمايشي كاملاً متفاوت است. تمام اركان اجرايي اين مجموعه تنها به صورت نذري كار مي‌كنند و ريالي به خاطر انجام فعاليت‌هاي خود دريافت نمي‌كنند. هزينه‌هاي كاري ديگر از قبيل دكور، طراحي، لباس و... را نيز حوزه هنري تقبل مي‌كند.

براي نوشتن اين نمايشنامه از فضاي خاصي استفاده كرديد؟

من معمولاً متون همه كارهايم را در اماكن متبركه مي‌نويسم. تا به حال كارهايي كه براي اميرالمومنين عليه‌السلام نوشته‌ام در اماكني مانند ركن يماني، مسجدالحرام، حرم حضرت رقيه. اما متأسفانه با كمال حسرت، شهر آشوب را در كنج اتاقم با توسل به اميرالمومنين عليه‌السلام به تحرير درآوردم. نوشتن متن 3 ساعت به طول انجاميد اما پاك‌نويس كردن آن بيش از 8 ساعت به طول انجاميد چرا كه به مدد مولا وقتي قلم به دست گرفتم، قلم قلم مولا علي بود كه بر روي كاغذ به حركت درمي‌آمد.

با توجه به اين نكته كه در ميان اديان گوناگون كتب آسماني گوناگوني از جمله تورات، انجيل، زبور و از همه مهم‌تر قرآن قرار گرفته است استفاده شما به عنوان يك هنرمند فعال در عرصه نمايش‌هاي ديني و مذهبي براي خلق يك اثر ديني بديع و تاثيرگذار از اين منبع مستقيم الهي به چه ميزان بوده است؟

به طور كلي ما براي اجراي يك قصه سعي بر آن داريم تا از مستندات تاريخي بهره بگيريم كه اين قصه مي‌تواند از تخيلات من سرچشمه گرفته باشد. به صورت كلي طرح و بيان قصه بهانه‌اي است تا مستندات تاريخي روي صحنه گفته شود.

اين موضوع كه كدام يك از اين شخصيت‌هاي موثر تاريخي در بطن تاريخ حضور داشتند، اصل نيست بلكه پايه و اساس وجود قرآن ناطق اميرالمومنين است كه با وجود اينكه بر روي صحنه نقش ايفا نمي‌كند اما محور اجراي نمايش است. به نمايش درآمدن مهر، عطوفت، محبت و خشونت علي عليه‌السلام به عنوان سجاياي يك انسان كامل و مومن مورد نظر ما بوده است. ما در واقع زندگي يك قرآن مصور، ناطق و مجسم به نام علي عليه‌السلام را به بهانه نمايشگاه هنرهاي قرآني در حوزه هنري اجرا مي‌كنيم.

از نظر شما،‌ اما و اگرها و بايدها و نبايدهايي كه توجه كردن به آنها دليل بر پرداختن به داستان‌هاي مذهبي، بديع و جذاب و شيرين در عرصه اجراي نمايش‌هاي ديني مي‌شود، چيست؟

در جامعه ايران مجموعه‌اي از مفاهيم قرآني وجود دارد كه متأسفانه به هيچ عنوان اجازه كاركردن بر روي اين موضوعات داده نمي‌شود. به اعتقاد من در اين كشور يك نوع قرآن‌سانسوري اتفاق افتاده است. بنده موضوع پايان‌نامه علمي دوره دانشجويي خودم را ظرفيت‌هاي دراماتيك قرآن انتخاب كردم اما اين نمايشنامه رد شد چون نص قرآن بود. دليل اين امر هم بي‌پردگي و بي‌تكلفي زبان تخصصي قرآن است. به عنوان مثال در قصه يوسف و زليخا به هيچ‌عنوان اولاً اجازه فعاليت بر روي چنين موضوعي داده نمي‌شود و ثانياً اصلاً قابل اجرا بر روي صحنه تئاتر نيست. موضوع ديگر هم به عدم توانايي و زبان ابتر انسان مربوط مي شود كه در بيان تمام زواياي يك قصه قرآني درمانده است. ذهن و فكر بشر ظرفيت انتقال مفاهيم وجودي موجود در بطن قصص قرآني را ندارد.

مهم‌ترين كمبودهاي عرصه فرهنگ ديني براي پيوند ذهن جوانان با حقيقت‌هاي كمرنگ يا ناگفته ديني كدامند؟

نبايد شك كرد كه فرهنگي ايراني يكي از پاك‌ترين فرهنگ‌هاي حال حاضر در دنياست. متأسفانه يك مقدار كج فهمي، كج‌روي و كج‌سليقگي و كندروي جامعه ما را تحت تسلط گرفته است و دليل بر غبار اندودشدن چهره فرهنگ ايراني اسلامي شده است اگر اين مشكلات گفته شده را با يك نگاه سوم از بالا نظاره‌گر باشيم به كنه مشكلات اجتماعي پي خواهيم برد و اگر بر اساس يك آسيب‌شناسي صحيح براي برطرف كردن اين معضلات از قرآن و اسلام حقيقي سود ببريم به صورت اتوماتيك حقيقت‌هاي كم‌رنگ و ناگفته بازگو مي‌شود. جوانان ما با اسلام غريب نيستند بلكه پيوندي ناگسستني در بطن خود برقرار كرده‌اند اما ناآگاهي است كه آنان را از اين اصل دور مي‌كند. با تمامي اين اوصاف بنده شك ندارم كه كشور ما در عرصه رسانه و هنر يكي از پاك‌ترين‌هاست و اين خود مي‌تواند مشوق جوانان براي تبديل پتانسيل‌هاي دروني به فعاليت‌هاي مثبت و اخلاقي، اجتماعي باشد.

در حال حاضر در عرصه سيما و سينما به چه فعاليت‌هائي مشغوليد؟

فيلم سينمايي اخراجي كاري از آقاي مسعود ده‌نمكي كه از نقش‌هاي اصلي هستم و در عرصه سيما هم كاري با عنوان آدم‌خوار را كه در حال توليد آن هستيم ارائه خواهيم كرد.

و حرف آخر؟

بعضي وقت‌ها قرآن در بين آدم‌هائي كه زيادتر حرفش را مي‌زنند، مهجورتر است.



 

 

شنبه 13 آبان 1385 - 16:13


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری