پنجشنبه 27 تير 1398 - 18:7
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

عليرضا صفاري

 

مردي براي تمام فصول

 

اول شهريورماه به عنوان روز پزشك _ بزرگداشت ابوعلي سينا نامگذاري شده است، اما آنچه ما از ابن سينا مي‌دانيم منحصر در عالم پزشكي نيست. ابوعلي سينا البته در غرب به نام اويسنا avicenna و مشهور به امير پزشكان است. اما وقتي القاب ديگر او را بررسي مي‌كنيم مي‌بينيم كه پزشكي تنها يكي از ساحتها و مولفه‌هاي شخصيت علمي اين دانشمند بزرگ است، شيخ الرئيس، حجه الحق، شرح الملك بيانگر جنبه‌هاي ديگري از زندگي علمي او است به ويژه وجه فيلسوفي او بسيار بارز است. البته مي‌گويند تا سن 16 سالگي تمام علوم و معارف عصر خود را از تفسير، صرف و نحو و طبيعيات و مابعدالطبيعه گرفته، تا نظريات فيلسوفان يوناني، نزد اساتيد بزرگي چون ابوعبدالله ناتلي تحصيل نموده با اين حال نبايد قوه تفكر و استنباط و تحليل او را ناديده گرفت. او در اواخر عمر يكبار به شاگرد نامدارش جوزجاني گفته است: در تمام مدت عمر ما چيزي بيش از آنچه كه در هيجده سالگي مي‌دانسته، نياموخته است. اين سخن علاوه بر آنكه بر تواضع و فروتني اوست، نشانه عمق تفكر و فهم و نقد و بررسي و تحليل علوم زمان اوست.

در فلسفه ابن سينا به پيروي و تقليد محض از فيلسوفان يوناني متهم شده، شهرستاني معتقد است: تمام فيلسوفان اسلامي پيرو ارسطو هستند و ايشان را استقلال در راي نيست.

(ترجمه ملل و نحل، افضل الدين صدرترك، صدر 23) و نيز مي‌گويد: تمام اين فوج حكما در جميع اقوال به ارسطاليس اقتدا كنند الا دراندكي از مسائل كه به افلاطون تاسي كنند. فلسفه ابن سينا را تركيبي از نظريات ارسطو و شارحان اسكندريه و نوافلاطونيان و متكلمان اسلامي و افكار خود او دانسته‌اند و درمنطق شفا ظاهراً به مطالعه ناقص كتب ترجمه شده فيلسوفان يوناني اعتراف كرده است: « .... فليتامل ذلك من كتبهم » يعني گفته‌هاي خود را عين گفته‌هاي آن فيلسوفان نمي‌داند. اين امر البته طبيعي بود چون در دوران او ترجمه‌هاي متعددي از آثار فيلسوفان يوناني كه توسط اسحق و حنين از دوران خالدبن وليد ترجمه شده بود، موجود بود كه در عصر مامون به اوج خود رسيده بود. فلسفه مشائي ابن سينا البته بعد از او همواره مورد تاخير و بحث و جدل فيلسوفان قرار داشته است. اما آنچه مهمتر از ديگر وجوه شخصيتي ابوعلي است، شخصيت علمي و عملي اوست. ابن سينا تنها يك دانشمند و حكيم صرف نيست، اهل وزارت و سياست و امور اجرايي هم هست مدتي در دربار فخرالدوله در ري وزارت مي‌كند. بعد به اصفهان مي‌گريزد و آنجا رصدخانه ساخته و غالباً نزد فرمانروايان عصر خود (خاندان بويه) به طباطت اشتغال داشته است. اهل خوشگذراني و شب‌نشيني و شب زنده‌داري هم بوده است، در عين حال پس از خاتمه ميهماني به نوشتن رساله در علم يا فلسفه پرداخته است.

در ركاب پادشاه زمان به جنگ مي‌رفت و به عرض دنيا اهميت مي‌داده در عين حال براي حل معضلات فكري و عقلي خود به مسجد جامع مي‌شتافته و دو ركعت نماز مي‌خوانده كه پس از آن مشكل وي كاملاً حل مي‌شده است. در تمام علوم عصر خود كتابها و رساله‌هاي بسيار قوي نوشته كه براي دانشمندان و فيلسوفان ، پس از او تاثير به سزايي داشته است. در فلسفه اساس فلسفه مكتبي قرون وسطي را ريخته و در پزشكي ميراث بقراطي و جالينوس را تركيب كرده است. شرح اصطلاحات و تعريفات و نظريات عرفاني او در كتاب الاشارات و التبيات و نمط نهم بسيار جالب توجه بوده و تعريف او از عشق نيز نزد بسياري از عرفا بهترين تعريف شناخته شده است. حتي داستاني هم در سبك سمبوليسم نوشته است: رساله الطير و سلامان و ابسال را نوشته و در شعر بر قصيده عينيه او بارها دانشمندان اسلامي شرح نوشته‌اند، اينها همه غناي تاليفات او را نشان مي‌دهد. حتي گفته‌اند شاگردش بهمنيار از او خواسته كه دعوي پيامبري كند، كه با يك ترفند عملي آن را رد مي‌كند، يعني در يك صبح سرد زمستاني از شاگردش ليوان آبي مي‌خواهد، كه بهمنياز امتناع مي‌كند. همان موقع صداي اذان موذن از بالاي موذنه به گوش مي‌رسد. ابن سينا بلافاصله به شاگردش مي‌گويد: تو كه اينقدر مرا قبول داري حاضر نيستي يك ليوان آب به دستم بدهي، در حالي كه اين موذن در اين صبح سرد بالاي موذنه رفته و پس از چند قرن بر محمد صلي الله عليه و آله درود مي‌فرستد. اين داستان به گونه‌اي جامع‌تر نيز نقل شده (كتاب سه حكيم مسلمان، سيدحين نصر، ترجمه احمد آرام)برخي از متكلمان حتي به او نسبت بي‌ديني و الحاد داده‌اند، در حاليكه چندين رساله در فوايد نماز و انجام فرائض روزانه و زيارت قبور اوليا و نظائر آن نوشته و در رباعي منسوب به وي گفته است:

كفر چو مني گزاف و آسان نبود

محكمتر از ايمان من ايمان نبود

در دهر چو من يكي و آن هم كافر

پس در همه دهر يك مسلمان نبود

قصدمان بيان زندگينامه اين حكيم فرزانه نبود كه فضل او برهمگان آشكار بوده و در مورد او كتابها و داستانها نوشته و فيلمها ساخته‌اند. هدف اين گلايه بود كه چرا براي بزرگداشت اين حكيم جامع الاطراف تنها يك ساحت شخصيتي و علمي او را كه پزشكي است مطمح نظر ساخته و در تقاويم گنجانده‌اند.
 

 

شنبه 11 شهريور 1385 - 11:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری