سه‌شنبه 3 ارديبهشت 1398 - 3:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حميدرضا يارمحمدي
موسسه فرهنگي تسنيم نور

 

جمع‌بندي تحقيقات درباره‌ اثر اردوگاه برعزت نفس

 

1 - مقدمه

فوايد اردوگاه‌ بر روي جوانان براي چند دسته كاملاً واضح است: افرادي كه قبلاً در اردوگاه حضور يافته‌اند، والدينشان و اداره‌كنندگان اردوگاه‌‌ها. اما به‌هر‌حال،‌ تحقيقات كمي درباره‌ تأثير فعاليت‌هاي سازمان‌دهي‌شده‌ اردوگاهي بر روي جوانان انجام شده است؛ زيرا اساساً به‌نظر‌ مي‌رسد همه معتقدند كه اردوگاه براي كودكان مفيد است. آخرين جمع‌بندي تحقيقات انجام‌شده درباره‌ تأثير فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي‌شده‌ اردوگاهي بر ساختار شخصيتي (عزت‌نفس، اعتماد‌به‌نفس و ديگر جنبه‌هاي شخصيتي) متمركز شده است. اين نتايج، خبرهاي خوبي براي اردوگاه‌ها به ارمغان آورده ‌است.

2 - نقش اردو‌گاه در سلامت جوانان

نياز‌هاي مربوط به رشد جوانان –شامل عناصري مانند: سرمشق‌هاي مثبت اجتماعي و حالت‌هاي مثبت شخصيتي- به‌خوبي تعريف شده‌ است. منظور از رشد جوانان طي مراحل فيزيكي و رواني در سنين 6 تا 22 سال است. ارزيابي رشد با بررسي ساختارهاي شخصيتي و عزت‌نفس انجام مي‌شود. در بحث رشد، سلامت ساختارهاي شخصيتي مثبت اهميت دارد. در عين حال تغييرهاي سريع اجتماعي كسب تجربه در رشد ساختارهاي شخصيتي جوانان امروزي را مشكل كرده است. در بيش‌تر اوقات جوانان و بزرگسالان تأثير اندکي بر هم مي‌گذارند؛ زيرا اعضاي خانواده زمان اندکي را در منزل سپري مي‌کنند؛ اغلب والدين ‌هر‌ دو کار كرده و بسياري از كودكان تنها با يكي از والدين زندگي مي‌نمايند. به‌علاوه همسايگي‌ها ناپايدار بوده و اين امر ارتباط با اجتماع را براي جوانان دشوار كرده است. ملاحظه‌هاي مالي نيل هم‌زمان نيازهاي آموزشي و رشدي دانش‌آموزان را براي مدارس مشكل نموده است. بررسي پژوهش‌هاي انجام شده درباره‌ي تأثير اردو بر رشد جوانان نشان مي‌دهد اردو مي‌تواند مسيري براي پاسخ‌گويي مؤثر به نيازهاي مربوط به رشد ترسيم كند.

3 - افزايش اعتماد به نفس و اردو

تجزيه و تحليل تحقيق‌ها نتايج بزرگ و مثبتي را نشان مي‌دهد: مثبت از آن جهت كه تجارب اردوگاهي ساختارهاي شخصيتي جوانان را ارتقا مي‌دهد؛ بزرگ از آن جهت كه اين نتايج صرفاً تصادفي نيست. اگر چه اين نتايج نشان مي‌دهد همه‌ اردوها بر افزايش ساختارهاي شخصيتي تأثيرگذار نيست. تنها اردوهايي كه برنامه‌هاي اجرايي و اهداف خود را بر ارتقاي ساختارهاي شخصيتي متمركز كرده‌اند در رشد شخصيت جوان مشاركت مي‌نمايند. به‌علاوه شركت‌كنندگان 6 تا 10 ساله از شركت‌كنندگان بزرگ‌تر بهره‌ بيش‌تري مي‌برند.

اين يافته‌ها با نظريه‌هاي متداول روانشناسي تطبيق دارد. نظريه‌هاي روانشناسي بيانگر نتايج مثبت فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي‌شده براي جوانان و مؤثرتر براي اين گروه سني است. اين تأثير مهم شخصيتي در دوره‌هاي نسبتاً کوتاه  1 تا 8 هفته‌اي به نسبت دوره‌هاي چند ماهه و بيش‌تر بيانگر يك استثنا در نظريه‌هاي مذكور درباره‌ي طول دوره‌ي مورد نياز براي تأثير بر ساختارهاي شخصيتي است.

4 - برنامه‌هاي هدف‌دار و شخصيت

بررسي‌ها نشان مي‌دهد فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي‌شده‌ي اردوگاهي با هدف افزايش ساختارهاي شخصيتي، باعث رشد شخصيت شركت‌كنندگان در اردوگاه مي‌شود. بنابراين اين فعاليت‌ها در تأمين نياز رشد خودباوري مشاركت مي‌كند. پژوهش‌ها نشان مي‌دهد که مجموعه‌اي از پيامدهاي مطلوب اجتماعي از ارتقاي ساختارهاي شخصيتي ناشي مي‌شود؛ از جمله: سازگاري آسان‌تر با محيط‌هاي جديد، كسب احساس رضايت شخصي بيش‌تر و عادت‌هاي شخصي که به يک روش زندگي سالم‌ منجر مي‌شود. حال كه فعاليت‌هاي اردوگاهي ساختارهاي شخصيتي را ارتقا مي‌دهد والدين و جامعه بايد اردوگاه‌هاي طراحي شده بر اساس نياز جوانان را در تدابير خود در نظر بگيرند.

5 - منفعت بيش‌تر براي جوان‌ترها

در اردوگاه‌ها ساختار شخصيتي شركت‌كنندگان جوان‌تر بيش‌تر ارتقا مي‌يابد؛ به‌خصوص براي 6 ساله‌ها و افرادي كه در سنين پايين فعاليت‌هاي اردوگاهي را شروع مي‌كنند. نتايج به‌دست آمده نشان مي‌دهد اردوگاه‌هايي -كه داراي هدف ارتقاي شخصيت شركت‌كنندگان است- نيازهاي مربوط به رشد عزت نفس جوانان را مهيا مي‌كند. بررسي نيازهاي مربوط به رشد کودکان و نوجوانان بيانگر آن است که يكي از نيازهاي مهم اين سن نياز به خودباوري است. بدين معني که ظهور اين خودباوري مثبت در سنين پايين‌تر مي‌تواند شالوده‌ي شخصيتي منحصر‌به‌فرد قوي‌تري ايجاد كند. در اين راستا اين شالوده به سازگاري فردي آسان با تغييرهاي محيطي شخصيتي كمك كرده و در‌نتيجه احتمال پذيرش عادت‌هاي خوب زندگي در‌طي دوره‌ي سخت نوجواني افزايش مي‌يابد.

6 - دنيايي از خوبي‌‌ها براي جوانان

مطالعه‌ تأثير مثبت و فوق‌العاده‌ي فعاليت‌هاي برنامه‌ريزي‌شده‌ي اردويي بر شخصيت در يک دوره‌ي زماني نسبتاً کوتاه براي تمامي رده‌هاي سني بيان مي‌کند که آن فعاليت‌ها ابزار مؤثري براي والدين و اجتماع در مسير تأمين نيازهاي مربوط به رشد كودكان است. اردوگاه ابزار قوي‌اي براي تأمين نيازهاي مربوط به رشد در افراد 6 تا 22 سال مي‌باشد.

در دوره‌هاي كوتاه‌مدت اردوگاهي (1 تا 8 هفته‌اي) بهتر است تدابير بر تقويت فعاليت‌ها براي توليد هر چه بيش‌تر آن اثر تمركز يابد. بديهي است در دوره‌هاي طولاني‌مدت اردوگاهي (چند ماهه به بالا) بايد تدابير متناسبي براي اين منظور اتخاذ شود.

7 - ارتقاي شخصيت در برنامه‌هاي اردوگاهي

بررسي نتايج اردوگاه‌هايي كه داراي هدف ارتقاي شخصيت جوانان نبودند –حتي اگر اهداف سودمند ديگري مدنظر داشتند- در اين تحقيق گنجانده نشده است. البته اين اردوگاه‌ها مي‌توانند اهدافي سازگار با ارتقاي ساختار شخصيتي شركت‌كنندگان تدوين كنند. چنين اردوگاه‌هايي مي‌توانند در سياست‌گذاري‌هاي جامعه -كه براي رفع مشكلات جوانان طراحي شده است- مشاركت بهتري داشته باشند. روش‌ها و اهداف برنامه‌ريزي شده‌ي اردوگاه‌هاي تابستاني مي‌تواند در برنامه‌هاي آموزشي، محيطي و تفريحي در طول سال تحصيلي استفاده شود. هم‌چنين اين برنامه‌ها و اهداف مي‌توانند در برنامه‌هاي پس از اتمام مدرسه -كه ساعت‌هايي بي‌برنامه و بلااستفاده براي بيش‌تر جوانان است- به‌کار‌ رود.

متغيرهاي مشتركي براي استفاده در برنامه‌هاي اردوگاهي به‌منظور ارتقاي شخصيت شركت‌كنندگان وجود دارد. اردوگاه‌ها با برنامه‌هاي ارتقاي شخصيتي، محيطي را فراهم مي‌كند كه حالت‌هاي شخصيتي شركت‌كنندگان را تقويت مي‌كند. اين تقويت در عكس‌العمل‌هاي مثبت و رفتارهاي عمومي شركت‌كنندگان -كه شخصيت آنان را تحت تأثير قرار مي‌دهد- ظاهر مي‌شود. اين تعامل مثبت را مي‌توان از راه‌هاي زير ايجاد كرد:

- به‌كارگيري کاركنان مجرب و دوره‌ديده در زمينه‌ رشد ساختارهاي شخصيتي؛
- ارائه‌ آموزش براي کارکنان اردوگاه.

اردوگاه‌ها با هدف ارتقاي شخصيت فراهم‌كننده‌ي محيطي هستند که شرکت‌کنندگان در آن احساس مي‌كنند كه بر فعاليت‌هايشان كنترل دارند. درگيركردن شركت‌كنندگان با برخي از برنامه‌ريزي‌ها يا مديريت فعاليت‌هايشان در اردوگاه اين كنترل را تكميل مي‌كند. حتي با ارائه‌ي سؤال‌هاي ساده از شركت‌كنندگان درباره‌ي بازخورد يا برنامه‌هاي در‌نظر گرفته شده مي‌توان آن‌ها را در اين امر درگير كرد. هم‌چنين بايد به آنان نشان داد که به نظرشان به‌طور جدي توجه مي‌شود. حس کنترل سبب مي‌شود در برابر سؤال درباره‌ي فلسفه‌ي وجودي جهان كلمه‌ي «زيرا» جواب کافي نباشد.

كارشناساني که معتقدند فلسفه‌ي وجودي اردوگاه ارتقاي ساختارهاي شخصيتي است مي‌توانند سازمان‌هاي ارائه‌دهنده‌ي خدمات رفاهي و مراكز مالي را به سمت سرمايه‌گذاري در امور اردوگاهي هدايت كنند. در اين صورت به والدين شركت‌كنندگان وعده مي‌دهند كه برنامه‌هاي اردوگاهي بر رشد شخصيت فرزندانشان تأثير مثبت مي‌گذارد.

با تأکيد تأثير بيش‌تر اردوگاه بر شركت‌كنندگان جوان‌تر، كارشناسان مي‌توانند والدين را تشويق كنند كه كودكانشان را از سنين پايين با فعاليت‌هاي اردوگاهي آشنا كنند؛ سنيني كه كودكان بيش‌ترين تأثير را از فعاليت‌هاي اردوگاهي مي‌پذيرند.

در پرتو عوامل ذيل،‌ نتايج تحقيقات درباره‌ي فوايد فعاليت‌هاي اردوگاهي مي‌تواند براي والدين و مراكز فعال در زمينه‌ي رشد مثبت جوانان مفيد باشد:

- رشد سريع جوامع در حال رشد؛
- مطلوبيت اجتماعي بحث ارتقاي شخصيت؛
- شناخت نيازهاي مربوط به رشد جوانان.

8 - گروه آزمون

در تحقيق حاضر پژوهش‌هاي انجام شده بر روي 2279 شركت‌كننده در اردوگاه به عنوان گروه‌هاي آزمون بررسي شده است. ميزان اثر كلي (ميزان تغيير ساختار شخصيتي شركت‌كنندگان در اثر حضور در اردو) اين جمع‌بندي تحقيقات (meta-analysis) بر اندازه‌گيري‌هاي انجام شده در اين گروه‌هاي آزمون مبتني شده است. اين تحقيق اردوگاه‌هايي را شامل مي‌شد كه اردوهاي كوتاه‌مدت و بلندمدت و هم‌چنين مختلط يا غيرمختلط در آن برگزار مي‌گرديد. گروه آزمون شامل افراد با ويژگي‌هي ذيل بود:

- 6 تا 22 ساله؛
- با فرهنگ‌هاي متفاوت؛
- با وضعيت‌هاي اقتصادي-اجتماعي مختلف؛
- با اختلال‌هاي روحي، جسمي و احساسي و افراد سالم.
طول دوره‌ي اردوها از 1 تا 8 هفته و برنامه‌ها بر گستره‌ي متنوعي از فعاليت‌ها در اردوگاه‌ها مبتني بود:

- اردوگاه‌ها با ساختار كاملاً آموزشي ؛
- اردوگاه‌هاي معمولي فاقد هرگونه برنامه‌ي شفاف و هدف‌دار؛
- اردوگاه‌هايي كه تنها بعضي جنبه‌هاي برنامه‌هاي آن هدف مشخص داشت.

9 - روش تحقيق

روش «جمع‌بندي تحقيقات» به چه معناست؟ اولين گام در اين روش تحقيق، تعيين تمام تحقيقات مرتبط با موضوع پژوهش است. بررسي‌ها نشان داد 61 تحقيق درباره‌ي اثر اردو بر عزت نفس وجود دارد. تنها 22 مورد از اين تحقيقات بررسي شد چرا كه داراي ويژگي‌هاي ذيل بود:

- مبتني بر اصول علمي؛
- مشخص‌كننده‌ي ميزان تغيير ساختار شخصيتي شركت‌كنندگان در اثر حضور در اردو (ميزان‌اثر).

در مجموع نيز نتايج 37 آزمون «ميزان‌اثر» به دست آمد. هر تحقيق شامل آزمون‌هاي ميزان‌اثر بود که تغييرهاي کلي شخصيتي را در هرگروه شركت‌كننده نشان مي‌داد. براي تعيين ميزان‌اثر، پژوهشگران پرسش‌نامه‌هايي –براي ارزيابي عزت‌نفس شركت‌كنندگان- در اولين روز و آخرين روز مي‌دادند. بدين‌ترتيب ميزان‌اثر، تفاوت مجموع امتيازهاي اولين روز از آخرين روز است. اگر اين ميزان‌اثر عددي مثبت باشد نشان مي‌دهد عزت نفس در گروه شركت‌كنندگان افزايش يافته است.

در مرحله‌ بعد ميزان‌اثر از هر تحقيق اتخاذ و جمع بسته مي‌شود. اين عمليات بايد با توجه به رويه‌ها و رابطه‌هاي آماري معين انجام شود. حاصل اين مجموع ميزان‌اثر نهايي و ميانگين ميزان‌اثر همه‌ي اردوگاه‌ها است. سپس اين اثر نهايي براي فهميدن نكات جديد در مورد تأثير متغيرهاي به‌خصوصي مانند سن و جنس بر اثر نهايي تحليل مي‌شود. نام اين متغيرها «تعديل‌کننده» است. به‌عنوان مثال، براي اندازه‌گيري اختلاف تأثير اردوگاه‌هاي مختلط و غير‌مختلط، ميزان‌اثر كلي آن‌ها تجزيه و تحليل مي‌شود. اگر ميزان‌اثر اردوگاه مختلط بيش‌تر بود، پژوهشگر استنتاج مي‌کند که اردوگاه‌هاي مختلط افزايش بيش‌تري در عزت‌نفس شركت‌كنندگان دارد. البته در اين مورد، هيچ تفاوتي ميان اردوهاي مختلط و غيرمختلط مشاهده نشد.


 

 

چهارشنبه 24 خرداد 1385 - 11:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری