چهارشنبه 26 تير 1398 - 1:52
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عبدالهادي

 

مشكلي به نام توزيع در صنعت نشر

 

توزيع نشريات و همچنين كتب منتشر شده از اين انتشارات به چه نحو است؟

قبل از اينكه به شيوه هاي توزيع در انتشارات سوره بپردازيم‌, ‌لازم مي دانم به ذكر چند نكته در خصوص مقوله توزيع بپردازم؛ توزيع آخرين مرحله از صنعت نشر است‌, يعني تاليف و طبع يك كتاب موقعي به هدف نهايي خود نائل مي شود كه توزيع به شكل مطلوب صورت بپذيرد. اين بدين معني است كه ”انتشار“ يك كتاب بدون توزيع آن كامل نمي شود. در حاليكه بخاطر پيچيدگي توزيع در كشور‌, ‌ناشر به كسي اطلاق مي شود كه تنها توليد كننده يك اثر است. اين پيچيدگي و حمايتهاي بدون منطق, عملاً توزيع كتاب را به تعطيلي كشانده است. حال اين پيچيدگي در توزيع, خود دلايل متعددي دارد كه از حوصله بحث ما خارج است. تنها نكته حائز اهميت‌, نتيجه عمل است و آن از بين رفتن بازار كتاب به معني واقعي خود است. طوري كه هر روز با كاهش تقاضا از طرف خوانندگان مواجه هستيم‌, در حالي كه وزارت ارشاد مدعي افزايش عرضه كتاب است. نتيجه بسيار دهشتناك است.

و تنها راه حلي راكه شما مي بينيد فقط پاك كردن صورت مسئله است؛ به جز در بخشهايي از دولت كه بودجه اي هنگفت بدون برنامه ريزي صحيح صرف آزمون و خطاهايي مي شود كه حداقل تا امروز تاثيري جدي نداشته است. آنچه ما امروز در بخش توزيع به آن رسيده‌ايم اين است كه حرف زدن درباره توزيع صرفاً‌يك شوخي است تا عزمي جدي كه منجر به يك اتفاق گردد. آنچه اوضاع را وخيم تر مي كند كوتاهي عمر مديريت هاي مياني است, چرا كه اتفاقات جسته و گريخته اي كه توسط بعضي از افراد معمولاً‌با انگيزه هاي شخصي اما قوي رخ مي دهد, به علت عدم شكل گيري سيستم صحيح, تقريباً ‌با رفتن فرد به سردي گرائيده و خاموش مي شود. مثال اين قضيه شكل گيري فروشگاههاي راسته خيابان 16 آذر دردهه شصت با تدبير و پيگيري شخص مهندس ميرحسين موسوي است كه امروزه در حال تعطيلي است و فروشگاههاي داير آن چيزي افزون از فروشگاههاي كفش ملي ندارند. شايد به همين دليل است كه در اين مدرسه عقب مانده ها بعضي از افراد بخش خصوصي با روش هاي حجره داري , شاگرد اول مي شوند. واقعيت قضيه اين است كه ما قصد تخطئه و حتي نقد نداريم. آنچه نظر ماست توجه دادن مديران ارشد فرهنگي كشورمان به اين مقوله فراموش شده است و نيز تاكيد جدي بر استفاده از ابزارهاي روز و كارآمد علمي در بخش هاي نرم افزاري است.

به خاطر پيچيدگي اين بخش و عدم توجه به زيرساختها و محلهاي تخصيص سوبسيد , تقريباً‌هيچ متخصصي جرات حضور در اين عرصه را پيدا نمي كند. در حالي كه تعداد كثيري متخصص بازاريابي مثلاً‌ در توزيع لبنيات كشور دخيل بوده و به اين صنعت پويايي بخشيده و حتي سطح نياز و مصرف مردم را در مدت كمتر از چهار سال به سه برابر رسانده اند. براي اينكه به بحث خودمان برگرديم, الحمدلله با توجه به نگرش سيستمي در بدنه مديريت حوزه هنري, شاهد پويايي در انتشارات سوره مهر بوده ايم. اولين قدم , حركت به سوي خودگرداني مالي و اقتصادي با هدف رقابت با ديگر ناشران همسو در مسير حركتي ما است. امروز ما مجبوريم از روش هاي بهبود كيفيت براي رقابت و جلب مخاطب استفاده كنيم. چرا كه بين ما و چاههاي نفت دست اندازهاي برنامه ريزي شده قرار گرفته است.البته همين امر گاهي دردسر زاست, چرا كه ما نه تنها كمك هاي بخش عمومي را دريافت نمي كنيم,‌ به خاطر دولتي بودن از كمكهاي رايج اختصاص يافته به بخش خصوصي هم محروم هستيم. مثل خريد وزارت ارشاد و يا وام هاي كم بهره كه شامل بخش هاي دولتي نمي شود. سياست و نگرش مديريت سابق حوزه هنري هم انتشارات سوره را تقريباً‌ به موسسه‌اي غيراثربخش و در عين حال بيلان‌ساز تبديل كرده بود. پس ما در سوره ساختاري بخور و نمير داشتيم كه محصول آن حفظ شكل ظاهري و صرفاً ارائه بيلان بوده است. مديريت جديد انتشارات سوره مهر با كوره‌اي گداخته مواجه بوده كه اگر برنامه ريزي صحيح صورت مي گرفت, مي توانست محصول آن ساختاري آبديده باشد و تهديدها تبديل به فرصت گردند. از مهمترين اين برنامه ريزي ها ايجاد تشكيلات توزيع با دو نگرش نرم افزاري , براي تامين فكر و ايده و سخت افزاري, براي پشتيباني و اجراي ايده هاي توليد شده بود. استراتژي ما در توزيع كتب , ايجاد چرخش توجه از فروش كتاب به نهادها , به سمت فروش رو در رو به مخاطبان بوده و در بخش نشريات با نااميدي از مافياي فروش تنقلات دكه اي , به سمت گسترش شبكه اشتراك و ارسال تلفني در حال حركت هستيم. البته به خاطر اقتضاي اين كار, روند رو به رشد, داراي شيب ملايمي بوده است. به رغم بي رغبتي به مباحث آمار, به خاطر سوء استفاده هاي فراوان از بيلان هاي ساختگي فقط به بعضي از پيشرفت ها اشاره مي كنم.

كاهش دوره فروش متوسط تيراژ كتب از 38 ماه به يازده ماه , فروش بيش از 70% تيراژ توليدي كتب سال 83و82 ,‌ افزايش فروش 81% كتب ادبيات دفاع مقدس توليدي سال 82و83 ,‌ نرخ رشد 1435 درصدي نشريات در طول دو سال 82و83 و بالاخره افزايش كتب تجديد چاپي به 83 عنوان در سال83 از آمار قابل ارائه مي باشد. ‌ ما براي حل مشكل خودمان سه راه را در پيش گرفته ايم. اول , تبديل كتاب و نشريه به يك محصول مصرفي با تمام مشخصات آن و وارد كردن آن در سبد خانوار. دوم , ايجاد نياز در مخاطبين خودمان و سوم رساندن سريع ,‌صحيح و به موقع اين محصول به مصرف كننده. اين هرسه دقيقاً‌همان كاري است كه امروز عرضه كنندگان موفق محصولات مصرفي انجام مي دهند. بسته بندي هر نوع محصول غذايي امري بديهي است , در حالي كه بسته بندي كتاب به معني هدر دادن سرمايه‌است و ظاهراً حركتي از سر دلخوشي است و هنوز كوچكترين اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است.

قسمت‌هاي مختلف توزيع نشريات و كتب چاپ شده از ابتدا به چه صورت انجام مي‌شود؟

در انتشارات سوره مهر, كتاب پس از دريافت از چاپخانه به واحد بسته بندي شركت (sps) ارسال شده و در آنجا بسته بندي مي گردد. اين بسته بندي به اشكال تك فروشي , جزئي فروشي و عمده فروشي مي باشد . به شما پيشنهاد مي كنم حتماً‌ از مراحل بسته بندي ابداعي شركت , عكس و گزارش تهيه كنيد. البته آنچه در اين ميان هميشه فراموش مي شود تاكيد بر كار تيمي و نقش نيروي انساني آموزش ديده است كه من ارزش آن را بي نهايت مي دانم. چرا كه اين سرمايه مي تواند با يك برنامه ريزي صحيح , هر موسسه اي را به سمت كيفيت بكشاند و بديهي است كه كيفيت امتدادي است بي نهايت. در بخش بسته بندي نشريات ,كاملترين پوششهاي محافظتي براي نشريات در نظر گرفته شده و بر حسب تعداد نشريه از مصالح مختلف استفاده مي شود. در اين مرحله تعامل با شركت پست نقش اساسي دارد و علي رغم كاستي هاي فراوان , ما با شركت پست تقريباً‌به يك نقطه تعادل رسيده ايم و بنا بر بررسي هاي انجام شده با دقت قريب به 80% مرسولات را به دست مخاطبين خود مي رسانيم. البته در مورد 20% مابقي تعهد ما ارسال مجدد تا حصول نتيجه است و مشتريان ما از اين بابت در عمل به اطمينان خاطر رسيده اند . نظارت بر امور چندين هزار مشترك توسط رايانه صورت مي گيرد. توانايي ما در ارسال پستي و بسته بندي مرسولات چندين برابر ظرفيت نشريات حوزه هنري است, لذا به بعضي مراكز مثل نشريه داخلي سازمان تبليغات اسلامي (بشري ) خدمات ارائه مي دهيم. قصدمان هم كسب سود نيست بلكه هدف,‌رسيدن به نقطه سربه سر در هزينه هاست. تا جائيكه اطلاع دارم مسوولين اين نشريه از كار ما رضايت كامل دارند و اين مهمترين اصل براي ماست. بد نيست بدانيد فرآيند كل تيراژ اين نشريه براي ارسال به سراسر كشور در عرض كمتر از دو ساعت صورت مي گيرد.

استقبال مشتريان از اين نشريات و كتب منتشر شده به چه صورت است؟

براي ارائه توضيح درباره استقبال مخاطبين يا به گفته شما مشتريان, باز مجبوريم به رغم ميل باطني از اعداد و ارقام و آمار استفاده كنيم. همانطور كه قبلاً‌ عرض كردم , نرخ رشد مشتركين ما بسيار بالا و حدود 1435% بوده است در حالي كه اكثر نشريات حوزه هنري, تخصصي و داراي مخاطب خاص مي باشد. ولي اگر شاخص استقبال مخاطبين را فروش نمايشگاه بين المللي قرار دهيم (و جدا از اعلام آمار فروش ريالي كه معمولاً محرمانه است) بايد عرض كنم كه فروش سال 84 با افزايش 300 درصدي نسبت به سال 83 مواجه بوده, در حالي كه خود عدد فروش رفته در سال 83 نيز بالاترين ركورد در طول ساليان فعاليت حوزه هنري بوده است.

بيشترين عناوين كتاب‌ها و يا نشريات استقبال شده از جانب اقشار مختلف جامعه از حيث موضوع چه كتب و يا نشرياتي است؟

اين سوال بسيار سوال مهمي است. در ابتداي كار به ما اين طور القا مي شد كه موضوعات دفاع مقدس و انقلاب داراي مخاطب نيستند و دوره اين كتابها و موضوعات به سر آمده است. ما با بررسي موضوع در دو شاخه مخاطب يابي و خود دفتر توليد محتوا خيلي زود به نتايج مهمي رسيديم. اول اينكه دفتر ادبيات انقلاب و دفتر ادبيات و هنر مقاومت از معدود نقاط حوزه هنري بوده كه با تغييرات و چرخشها و استحاله هاي سالهاي آخر مديريت قبلي دستخوش تغيير نشده و كاملاً‌حركت اصيل خود را حفظ كرده است. شما در اين دفاتر افراد مخلص ,‌بي ادعا و كم سرو صداي فراوان مي بينيد و بعضي از ايشان بدون كم ترين توقعي خودشان را وقف اين كار كرده اند. نتيجه معلوم است: توليد محتواي غني و مخاطب دار. حال اگر كتاب توليد شود و به مخاطب ارائه نشود , در انبارها خواهد ماند و اين همان بلايي بود كه به سر كتب اين دفاتر آمده بود. كيفيت نامناسب مصالح به كار رفته در كتاب, مراحل توليدي بسيار فجيع شامل صفحه آرايي , طرح جلد و عدم شناخت مخاطب, همگي از زحمات مديريت سابق حوزه هنري درباره اين دفاتر بوده است ! همين جا بد نيست به يك نكته بسيار مهم اشاره كنم و آن اينكه شما هيچ دفتر توليد محتوايي در كشور پيدا نمي كنيد كه مقام معظم رهبري حداقل 70 تقريظ بر كتب آن نوشته باشند و آن هم با جملات عجيب و در خور تامل. ما دنبال اين هستيم كه در صورت موافقت دفتر ايشان اقدام به چاپ آنها كنيم. پس معلوم مي شود محتوايي عظيم به ما ارث رسيده است. از طرف ديگر وقتي مخاطبين خود را عليرغم كمبود امكانات, آن هم از طريق روابط دوستانه در اقصي نقاط كشور پيدا كرديم, يك باره بيش از 80 درصد كتب اين دفاتر كه در سال 83 توليد شده بودند, آن هم به شكل تك فروشي به فروش رفت و اين روند در حال رشد است. بعضي ها معتقدند محتواي توليد شده در اين دفاتر بسيار دقيق ,‌ناب و داراي ارزش فراوان است. اين در مورد كتب ادبيات پايداري و انقلاب. ساير كتب شركت كه بيشتر شامل كتب هنري ,‌پژوهش هنر و ادبيات است هم داراي چنين سرنوشتي است. با اين فرق كه انحصار اين كار به دست ما نيست و رقباي جدي داريم و كار سخت تر است. هر چند پژوهشگاه حوزه و مركز آفرينشها هم با افزايش كيفيت توليدات خود تقريباً به سمت آثار ناب حركت كرده اند. مثل كتابهاي مرحوم مددپور و بعضي كارهاي ناب تحقيقي. اينها همگي مزيت نسبي انتشارات سوره مهر است. البته انتقال بازخوردها و ملاحظات فروش به دفاتر مربوطه, اين مراكز را با بازار كتاب بيشتر آشتي داده است. در بخش نشريات هم با اينكه هنوز راه درازي در پيش داريم , مجموعاً‌ روند رو به رشدي ديده مي شود. مثلاً‌ در توزيع نشريه سوره كه يادگار شهيد آويني است, هم اكنون با ابداع روش توزيع پارتيزاني 2000 نسخه نشريه توسط دانشجويان‌,‌ طلاب و دانش آ‎موزان در سطح كشور توزيع مي شود. و البته همراهي و توجه سردبير اين نشريه بسيار كار ساز بوده است. در مجموع چه در بخش كتاب و چه نشريه همراهي سردبير و يا نويسنده, كار را متحول كرده است. همراهي آقاي اميرخاني در فروش و عرضه رمان من او باعث شده در سال 83 سه چاپ و احتمالاً‌ در سال 84 چهارچاپ ديگر صورت گيرد.

علت تعطيلي برخي از اين انتشار مانند «هنر عروس» چه بوده است؟

نمي دانم در پاسخ به اين سوال چه بايد بگويم. ولي به نظرم مي رسد هرچه حوزه هنري به اهداف ذاتي و اصيل خود رجوع مي كند زوائد و شاخ و برگ ها ريخته مي شود. احتمالاً‌ نشريه عروس نوعي رقابت با ساير مجلات خانوادگي كيوسك پسند بوده است و اكنون با رويكرد جديد حوزه هنري همخواني ندارد. جالب اينكه هيچ دستي تعمداً‌ اين كار را نكرده است و توقف توليد آن تقريباً‌ در يك فرايند تدريجي و اثباتي اتفاق افتاده است.

 

 

يكشنبه 26 تير 1384 - 15:50


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر